'Democratie kan islamvarkentje wel wassen'

Twistgesprek met Jan Jaap de Ruiter

Islamitische Staat is een bedreiging voor de wereld. IS wil oorlog, een dialoog is onmogelijk. Is de democratie daartegen bestand?

Rookwolken boven Kobani. Beeld anp

Bij Kobani vindt een beslissende slag met IS plaats. Nederlandse politici spreken van een strijd der beschavingen, het Westen tegen het kalifaat. U vindt dat overdreven.

'Minister Asscher zei dat IS de aanval opent op onze manier van leven. Ik zal de laatste zijn om wat IS predikt en doet te vergoelijken, maar als ik naar Nederland kijk, dan zie ik dat zo'n 140 jihadisten zijn afgereisd richting Syrië.

'We hebben het over een kleine groep ultra-radicale moslims, verreweg de meeste moslims in Nederland moeten niets van IS hebben. Wat me stoort, is dat de regering er de islam bij haalt in haar debat over strijd tegen barbarij. Dat moet je niet doen. IS is een terreurorganisatie die de islam misbruikt.'

Jan Jaap de Ruiter (1959) studeerde Arabisch en Turks aan de Universiteit Utrecht. Hij is als universitari docent verbonden aand eUniversiteit van Tilburg. De Ruiter publiceert over de Arabische taal en over de islam. Beeld Privé

President Obama en premier Cameron stellen dat IS niets met de islam te maken heeft.

'Dat vind ik dom en contraproduktief. Als wetenschapper weet je dat religies vreedzame en zeer gewelddadige kanten hebben. In wat voor wereld leef je als je zegt dat IS niets met de islam te maken heeft. Ik heb dagelijks contact met Abu Ibrahim al-Raqqawi, een Syrische blogger die verslag doet van de strijd daar. Ik vroeg hem of de mensen van IS moslims zijn. Ja, het zijn moslims, was zijn antwoord. Daarom vind ik dat moslims in het Westen er goed aan doen afstand te nemen van IS.'

Maar u gaat vast zeggen: ze vertegenwoordigen niet de ware islam.

'Ik ben van het midden, van de grijstinten. Je hebt goede moslims en slechte moslims. Ik pretendeer niet te weten wat de 'ware islam' is, maar ik weet wel dat de woorden 'barmhartigheid' en 'vergeven' veel en veel vaker voorkomen in de Koran dan in de Bijbel. Dat biedt in potentie een heel ander zicht op de islam.'

De Koran roept ook op tot doden van ongelovigen, IS beroept zich op de ware islam. Misschien zit er in de islam wel een ingebakken kwade kant.

'Ja, dat is zo. Op basis van de Koran kun je ook de opdracht zien ongelovigen doden. Zulke verzen zijn er. Maar daar doe je de islam geen recht mee. Mijn missie is om die andere boodschap ook naar buiten te brengen.'

U bent wetenschapper, geen missionaris.

'Als wetenschapper doe je onderzoek en op basis van dat onderzoek constateer ik dat er een zeer eenzijdig en verwrongen beeld van de islam naar voren wordt gebracht. Je kunt de Koran ook anders uitleggen. Er zijn ook moslimgeleerden die dat doen, maar die zitten in ballingschap in het Westen. En er wordt nauwelijks naar ze geluisterd. Ik zoek het publieke debat op omdat mijn stelling is dat democratie niemand moet uitsluiten. Ook met die radicale types moet je praten.'

Zoals islamoloog Halim El Madkouri woensdag op deze pagina schreef: ze willen helemaal geen dialoog, ze willen iedereen die niet zo denkt als zij vernietigen. Het is een permanente oorlog tegen de rest van de wereld. Al het menselijke is jihadisten vreemd

'Zijn analyse klopt, al het menselijke is hun vreemd en u heeft gelijk: je kunt daar niet met ze praten. Maar ik richt me op Nederland, op Europa. In de islam moet een paradigmaverandering komen. Ik bedoel een discussie over de Koran die nu als letterlijk waar wordt beschouwd en een discussie over de sharia. De islamitische wereld moet kerk en staat scheiden. Religie mag nooit de baas zijn. Ik zie dat in het Midden-Oosten voorlopig niet gebeuren.

'Misschien dat ze daar gaan inzien dat hun strijd alleen tot de eigen ondergang voert. Zoals aan de godsdienstoorlogen in Europa in de 17de eeuw een einde kwam omdat eenvijfde van de bevolking dood was. Gelukkig zie ik ook dat in Europa veel jonge moslims doordrongen zijn van democratische waarden. En in het Midden-Oosten zijn er ook nog steeds veranderingsgezinde jongeren. Maar hun stem sneuvelt in al het geweld. Veranderingen daar zullen hun oorsprong in Europa moeten vinden.

Vast, maar moslims hier kiezen ook voor de sharia.

'Moslims mogen de sharia dan het belangrijkst vinden, IS vult die nu in tot schrikbarende details achter de komma. Maar moslims moeten accepteren dat er in Nederland een scheiding is van kerk en staat, en in een democratie mag religie nooit overheersen. Daar stuit de sharia op zijn grenzen.'

Hoe krijg je dat voor elkaar?

'Dat mogen moslims zelf doen, het gaat om hun eigen toekomst. Ik sta bekend als politiek correcte islam-verdediger, maar ik vind dat moslims zich niet te veel in de slachtofferrol moeten wentelen. Ik vind de Nederlandse democratie geweldig en onze samenleving biedt jonge moslims veel meer kansen dan Marokko of IS. Ik wil niet zoals Femke Halsema begrijpen wat jihadistische jongeren beweegt. Ze hebben het hier beter, punt uit. En als ze naar Syrië gaan om hun droom van het kalifaat na te streven, dan rest niets anders dan deze levensgevaarlijke elementen in de gaten te houden. Dan zijn we uitgepraat.

'Maar ik zoek altijd het debat op. Ik wil niemand uitsluiten. In een democratie zullen deelnemers, of ze willen of niet, met elkaar samen door moeten gaan. Ik weet zeker dat ons democratische systeem hier het kan opnemen tegen de ideologie van IS. De kleine groep aanhangers in Nederland zal niet blijvend zijn stempel kunnen drukken. Onze democratie kan dit islamvarkentje best wassen.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.