‘De wens van Anne Frank wordt al sinds 1947 niet gerespecteerd’

Het openbaar maken van de door Anne Frank afgeplakte pagina’s in haar wereldberoemde dagboek kan in de context van de publicatiegeschiedenis van haar dagboeken beschouwd worden als niets nieuws onder de zon.

Een replica van het dagboek van Anne Frank tijdens de presentatie van nieuwe informatie over het dagboek. Foto ANP

Toen Anne Frank als dertienjarig meisje ging ‘schuilen’, kon ze weinig anders doen dan leren, lezen en schrijven. Haar dagboek, dat ze net vóór de onderduik voor haar verjaardag had gekregen, werd haar steun en toeverlaat.

Dat dagboek veranderde op 28 maart 1944 van status: van een privéaangelegenheid werd het een publieke aangelegenheid. Op die dag hield de minister van Onderwijs, Kunsten en Wetenschappen van de Nederlandse regering in ballingschap vanuit Londen een toespraak die via Radio Oranje werd uitgezonden. Hij zei daarin: ‘Wil het nageslacht ten volle beseffen wat wij als volk in deze jaren hebben doorstaan en zijn te boven gekomen, dan hebben wij juist de eenvoudige stukken nodig – een dagboek, brieven van een arbeider uit Duitsland.’

De volgende dag schreef Anne Frank in haar dagboek: ‘Gisterenavond sprak minister Bolkestein aan de Oranjezender erover dat er na de oorlog een inzameling van dagboeken en brieven van deze oorlog zou worden gehouden. Natuurlijk stormden ze allemaal direct op mijn dagboek af. Stel je eens voor hoe interessant het zou zijn, als ik een roman van het Achterhuis uit zou geven, aan de titel alleen zouden de mensen denken, dat het een detectiveroman was.’

Op donderdag 11 mei 1944 noteerde Anne in haar dagboek: ‘Na de oorlog wil ik in ieder geval een boek getiteld ‘Het Achterhuis’ uitgeven, of dat lukt blijft ook nog de vraag, maar m’n dagboek zal daarvoor kunnen dienen.’

Op zaterdag 20 mei 1944 vervolgde ze: ‘Eindelijk na heel veel overpeinzingen ben ik dan met m’n ‘Achterhuis’ begonnen, in m’n hoofd is het al zover af als het af kan, maar in werkelijkheid zal het wel heel wat minder gauw gaan, als het ooit wel afkomt.’

Anne Frank liet haar herschreven dagboek niet op haar verjaardag beginnen, zoals oorspronkelijk het geval was, maar een week later, op 20 juni 1942. Ze werkte eraan tot aan haar arrestatie op 4 augustus 1944. Ze kwam met het herschrijven van haar oorspronkelijke dagboek tot 29 maart 1944.

Zoals bekend overleefde alleen Otto Frank, Annes geliefde vader, de oorlog. Hij zette zich in om Annes wens om ‘later een beroemde schrijfster te worden’ te realiseren, maar maakte daarbij een paradoxale keuze. Als hij de wens van zijn dochter werkelijk had gerespecteerd, had hij alleen het herschreven gedeelte van haar dagboekaantekeningen uitgegeven, die dus de periode van 20 juni 1942 tot 29 maart 1944 bestrijken. Dat deed hij echter niet. Het Achterhuis zoals Otto Frank in de zomer van 1947 liet publiceren, bestond niet alleen uit de door Anne Frank herschreven en voor publicatie bedoelde versie, maar was aangevuld met aantekeningen uit de oorspronkelijke, privédagboekaantekeningen van zijn dochter. Immers, Het Achterhuis begint op 12 juni 1942 en eindigt op 1 augustus 1944.

De door Anne Frank afgeplakte pagina’s maken deel uit van een dagboek dat sowieso niet voor publicatie bestemd was. Aan Anne Franks wens wat wel en wat niet privé moest blijven, is van meet af aan geen gehoor gegeven.

Denise de Costa promoveerde in 1995 op de dagboeken en andere teksten van Anne Frank en Etty Hillesum.

Dit schreven we eerder over de zichtbaar gemaakte pagina’s

In haar dagboek noteerde Anne Frank af en toe ‘schunnige moppen’. Nu, ruim 73 jaar na haar dood, zijn die moppen wereldnieuws.

‘De dagboekpagina’s van Anne Frank hadden afgeplakt moeten blijven’, schrijft Meredith Reinders, masterstudent Holocaust en Genocide Studies aan de Universiteit van Amsterdam.

'De waardigheid van icoon Anne Frank is juist gebaat bij openbaar maken afgeplakte pagina's,' meent Leonieke Vermeer, universitair docent Geschiedenis aan de Rijksuniversiteit Groningen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.