Opinie

'De vrije keuze voor uw arts blijft bestaan'

Met de afschaffing van artikel 13 van de Zorgverzekeringswet vindt wel een versobering plaats, maar het blijft mogelijk je eigen arts te kiezen, schrijft econoom Michiel Verkoulen. 'Inkoopmacht van verzekeraars klinkt misschien oneerlijk maar is broodnodig.'

Beeld anp

Het idee bestaat dat de vrije artsenkeuze wordt afgeschaft door het schrappen van artikel 13 van de Zorgverzekeringswet. Maar is dat wel zo? En wat zijn de gedachten achter de voorgestelde wetswijziging?

Op dit moment kunt u bij uw zorgverzekering kiezen uit een restitutiepolis of een naturapolis. Een kwart van de Nederlanders heeft een restitutiepolis, waarbij zij zelf een zorg-aanbieder kiezen en de verzekeraar achteraf vergoedt. De rest heeft een naturapolis, waarbij de verzekeraar de kosten van zorg rechtstreeks vergoedt bij de zorgverleners die een contract hebben. In de meeste zorgsectoren wordt 80 tot 90 procent van de zorgaanbieders gecontracteerd.

Kwaliteitseisen
Zorgaanbieders zonder contract voldoen volgens de verzekeraar niet aan - vaak door de eigen beroepsgroep geformuleerde - kwaliteitseisen of willen zelf geen contract afsluiten. Zorgaanbieders die geen contract afsluiten, willen zich niet conformeren aan de eisen van de verzekeraar of alleen werken voor mensen met een restitutiepolis of eigen betalingen.

Volgens recente uitspraken van rechters moeten verzekeraars zorg-aanbieders zonder contract toch zo'n 80 procent vergoeden van de zorg die zij leveren. Dat beperkt de regierol van zorgverzekeraars en ondermijnt hun onderhandelingspositie. De pijnlijkste gevallen zijn klinieken die alcoholisme behandelen in de tropen of zorgaanbieders die gefraudeerd hebben en vervolgens gewoon patiënten blijven behandelen. De minister van VWS wil de wet veranderen zodat verzekeraars zelf mogen bepalen hoe hoog die vergoeding is.

Nu is het zo dat zorgverzekeraars al veel inkoopmacht hebben, bijvoorbeeld bij fysiotherapeuten en logopedisten. Maar dat is bij ziekenhuizen en grote ggz-instellingen veel minder het geval. Inkoopmacht van verzekeraars klinkt misschien oneerlijk maar is broodnodig. In de behandelkamer hebben patiënt en arts meestal beiden belang bij veel behandelen en zo hoog mogelijke kwaliteit. Degene die betaalt, de verzekerde, is echter niet in de behandelkamer aanwezig. Op het moment dat we patiënt worden, telt de prijs nauwelijks nog en het is in de zorg heel moeilijk de kwaliteit vooraf te bepalen. Om de balans te bewaken is een sterke zorgverzekeraar nodig.

Tegenwicht
De rol van zorgverzekeraars is cruciaal in ons stelsel, niet alleen als tegenwicht bij de groei van uitgaven, maar ook bij het letten op kwaliteitsaspecten waar de patiënt niet altijd oog voor kán hebben. Denk aan statistieken over veiligheid en complicaties, en behandelafspraken met collega-zorgverleners.

In de nieuwe situatie is er keuze uit drie opties: de restitutiepolis, de naturapolis en de selectieve naturapolis. In die laatste optie heeft de verzekeraar een voorselectie gemaakt van zorgaanbieders. De huisarts is daarbij uitgezonderd, maar verwacht kan worden dat vooral in de ggz en bij medisch-specialistische behandelingen gefilterd wordt op kwaliteit en doelmatigheid. Verzekeraars blijven gehouden aan de wettelijke zorgplicht en acceptatieplicht. Zij moeten voor iedereen voldoende zorg inkopen en iedereen accepteren. De verwachting is dat een selectieve polis goedkoper zal zijn. Het staat iedereen vrij een polis te kiezen die past en ook in de selectieve polis blijft keuze bestaan, al zal deze wel versoberd zijn.

Waarom dan het protest? Sommige zorgen over de nieuwe situatie zijn terecht. Het is bijvoorbeeld cruciaal dat mensen die al in een behandeling zitten niet onnodig plotseling van behandelaar moeten wisselen. Maar de angsten zijn soms ook het gevolg van misinformatie. Sommige tegenstanders van de verandering zeggen dat de restitutiepolis gedoemd is te verdwijnen of dat mensen niet in staat zijn de juiste polis te kiezen. Dat zijn drogredenen. De restitutiepolis blijft bestaan en wordt wellicht zelfs populairder. Als mensen niet in staat zouden zijn een polis te kiezen, hoe zouden ze dan wel in staat zijn een complexe medisch-specialistische behandeling te kiezen? De voorselectie van de zorgverzekeraar kan net als het advies van de huisarts voor veel mensen dienen als welkome keuzehulp.

Protest
Een deel van het protest komt voort uit een diepgevoelde ontevredenheid bij een aantal zorgaanbieders over ons zorgstelsel en de rol van de verzekeraar daarin. Soms is dat terecht. Maar soms is het ook onwil om verantwoording af te leggen of te accepteren dat de betaler van zorg nu eenmaal ook een stem heeft. De luidruchtige lobby van deze zorgaanbieders doet alsof de voorgestelde verandering een aantasting van de mensenrechten is. Maar het aantonen van je meerwaarde als zorgverlener en het verdienen van een contract is een volstrekt normaal gegeven voor vrijwel elke werknemer, zzp'er of bedrijf.

Onze gezondheid is ons veel waard. Maar gezondheid is van veel meer afhankelijk dan van zorg alleen. Mensen die beter of langer onderwijs hebben genoten leven langer en zijn gezonder. Mensen met groen in de wijk zijn gelukkiger en hebben minder zorg nodig. Met veilig voedsel hebben we een langer leven. Op al deze zaken wordt echter beknibbeld omdat de zorguitgaven groeien als kool.

Nog steeds groeien de uitgaven aan zorg jaarlijks sneller dan andere collectieve uitgaven. Wie met een breder perspectief kijkt, ziet dat steeds maar meer geld naar de zorg niet duurzaam én niet sociaal is. Met de afschaffing van artikel 13 vindt een versobering plaats die past binnen ons stelsel en waarin de keuze voor uw arts blijft bestaan.

Er komt een keuze bij: een sobere polis waarbij de zorgverzekeraar al een voorselectie heeft gedaan.

Michiel Verkoulen is econoom en zorgadviseur bij Zorgvuldig Advies.

Het exterieur met het logo van het MCH Westeinde ziekenhuis in Den Haag Beeld anp
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.