Opinie

'De nieuwe generatie studenten bekijkt het maar, goed bezig Mark Rutte'

Schrijnend hoe in luttele jaren zoveel sociale verworvenheden worden verkwanseld, schrijft Sven Poels. Het jongste slachtoffer is de toegankelijkheid van het onderwijs. 'Vanaf volgend jaar gaan we weer terug naar de tijd waarin de dikte van de beurs van de ouders bepaalt of iemand überhaupt nog aan een (wetenschappelijke) carrière kan gaan beginnen.'

Beeld anp

De kogel is door de kerk. Met ingang van 1 september volgend jaar hebben nieuwe studenten geen recht meer op studiefinanciering. We hebben dat te danken aan de VVD, de PvdA, en de oppositiepartijen GroenLinks en de 'studentenpartij bij uitstek' D66. Woensdagmiddag bereikten zij overeenstemming met minister van Onderwijs Jet Bussemaker over de invoering van een 'sociaal leenstelsel', in de volksmond ook wel 'in de schulden werken' genoemd.

Het plan past prima in een reeks van kille bezuinigingsmaatregelen van de kabinetten-Rutte I en II. Eerst was er de langstudeerboete voor studenten die meer dan een jaar langer over hun studie deden, die vervolgens werd ingetrokken om plaats te maken voor het afschaffen van de studiefinanciering in de masterfase. En alsof dat allemaal nog niet rigoureus genoeg was, is deze week besloten om gelijk maar de hele studiefinanciering aan banden te leggen. De impliciete boodschap: vanaf volgend jaar bekijken de nieuwe generaties studenten het maar. Ieder voor zich en God voor niemand.

Naoorlogse verworvenheden
Het is schrijnend te zien hoe ons land de met pijn en moeite opgebouwde naoorlogse verworvenheden in luttele jaren verkwanselt. Er wordt gekort op de zorg, sociale voorzieningen en uitkeringen van minima. Het onderwijs (lees: de traditioneel toch al arme student) is nu het volgende slachtoffer. Wat komt hierna? De huurtoeslag? En zullen we daarna die hele bijstandsuitkering maar eens gaan opdoeken?

Natuurlijk, in tijden van crisis moet er worden bezuinigd. De vraag is alleen waarop je dat doet. We leven in een land waar, net zoals in de rest van de wereld, het verschil tussen arm en rijk alleen maar groter wordt. Het is van belang om dáár wat aan te gaan doen. Het afschaffen van de studiefinanciering zal daar niet aan bijdragen. Sterker nog, de maatschappelijke tweedeling zal er alleen maar door toenemen.

De studiebeurs zoals we die nu (nog) kennen werd in de jaren tachtig ingevoerd en was bedoeld om iedereen te kunnen laten studeren, ongeacht afkomst of sociale klasse. Arm en rijk hadden zo een eerlijke start onderaan de maatschappelijke ladder, waarbij het intellectuele vermogen de doorslag gaf in de weg naar boven.

Minister Jet Bussemaker. Beeld anp

Dikte van de beurs
Vanaf volgend jaar gaan we weer terug naar de tijd waarin de dikte van de beurs van de ouders bepaalt of iemand überhaupt nog aan een (wetenschappelijke) carrière kan gaan beginnen. Met een gigantische studieschuld in het vooruitzicht - naar schatting gemiddeld zo'n 40 duizend euro na een afgeronde studie van vier jaar - zullen veel kinderen uit arme en ook modale gezinnen ervoor kiezen om na de middelbare school niet verder te leren.

Behalve een verdergaande tweedeling in de maatschappij heeft dit ook tot gevolg dat er binnen afzienbare tijd een enorme toename zal zijn van jongeren op de toch al krappe arbeidsmarkt. Onze middelbare scholieren van nu mogen daar vanaf volgend jaar gaan concurreren met onderbetaalde Polen en Bulgaren. De student van weleer wordt zo de nieuwe flexwerker of uitkeringstrekker van morgen. Is dat wat we willen?

Politici gaan er gemakshalve van uit dat de student, eenmaal afgestudeerd, de gigantische schuldenlast wel kan afbetalen. En wat zijn ze schappelijk: de aflossingstermijn gaat van vijftien naar 35 jaar en afgestudeerden hoeven pas te gaan betalen als ze een baan hebben op minimumloonniveau. Veel aankomende studenten zullen het werkelijk een fantastisch vooruitzicht vinden in een onzekere arbeidsmarkt waar vaste contracten en een goed (start)salaris eerder uitzondering dan regel zijn.

De ov-kaart blijft wel behouden. Een verdienste van oppositiepartijen GroenLinks en D66, dames en heren. Fijn, als je niet kunt gaan studeren. En laten we vooral niet vergeten dat het nieuwe leenstelsel 1 miljard euro moet gaan opleveren, waarvan 200 miljoen beschikbaar wordt gesteld voor 'een enorme kwaliteitsimpuls' van het hoger onderwijs. Dat zijn de woorden van Pieter Duisenberg, Tweede Kamerlid voor de VVD.

Levensonderhoud
'Onderwijsgeld gaat niet langer naar levensonderhoud van studenten, maar naar onderwijs.' Ik vraag me af van welke royale beurs Duisenberg tijdens zijn studie heeft geprofiteerd. Uitwonende studenten van nu moeten namelijk zien rond te komen van een basisbeurs van nog geen 280 euro per maand. Even voor de goede orde: daar kan de gemiddelde student zijn huur nog niet eens van betalen. En oh ja, studeren kost ook nog eens geld (op dit moment ruim 150 euro per maand, exclusief studiemateriaal). Vandaar ook de naam 'studie-financiering'.

De student van weleer wordt de uitkeringstrekker van morgen. Goed bezig, Mark Rutte. En dat voor iemand die acht jaar heeft gestudeerd voordat hij in de positie was om later minister-president te worden. Maar ach, daar zal pappie ook wel een flink (financieel) aandeel in hebben gehad.

Sven Poels is freelancejournalist en student aan de Universiteit van Tilburg.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.