Opinie

'De jihadreiziger is niet geïnteresseerd in aanslagen in Nederland'

Het is onterecht dat Europese en Amerikaanse beleidsmakers jihadreizigers als een van de belangrijkste dreigingen zien van de nationale veiligheid, schrijft Teun van Dongen. 'Het gaat deze jihadisten vooral om wat zich in de islamitische wereld afspeelt.'

Palestijnse jongeren houden vlaggen omhoog van Islamic Jihad (R) and Hamas (L) tijdens een begrafenis van Jihad-strijders. Foto afp

Bij de presentatie van het jaarverslag van de AIVD maakte minister Plasterk bekend dat twee Nederlandse strijders zijn omgekomen bij zelfmoordaanslagen. De ene blies zichzelf op in Syrië, de ander in Irak. Op het eerste gezicht lijkt dit bericht te bevestigen dat er voor Nederland een ernstige dreiging uitgaat van jihadreizigers, de jonge mannen die naar Syrië afreizen om met jihadistische milities te strijden tegen het regime van Assad.

De twee incidenten geven immers aan dat sommige Nederlandse strijders zo radicaal zijn dat ze hun leven willen geven voor hun religieuze overtuigingen. Gevoegd bij het feit dat er momenteel zo'n dertig jihadreizigers weer terug in Nederland zijn, voeden de twee zelfmoordaanslagen de vrees voor aanslagen in Nederland. Of deze vrees terecht is, staat echter lang niet vast. De twee zelfmoordaanslagen wijzen juist op een motivatie die het minder waarschijnlijk maakt dat Nederland aangevallen gaat worden.

Niet geïnteresseerd in het thuisland
In tegenstelling tot wat vaak wordt geloofd, zijn westerse jihadisten niet in de eerste plaats geïnteresseerd in het omverwerpen van de maatschappelijke orde in hun thuislanden. Ze hebben zeker een afkeer van alcoholgebruik, gelijkberechtiging van vrouwen en andere zaken die hen als decadent en goddeloos voorkomen, maar dat is niet waarom ze terroristische aanslagen plegen. Uit de verklaringen van de daders van de jihadistische aanslagen in Europa in het afgelopen decennium blijkt duidelijk dat veel jihadisten aanslagen plegen om de islamitische wereld te bevrijden van wat zij zien als westerse of seculiere overheersing. Zo voorspelden de daders van de aanslagen in Londen in 2005 een stroom aanslagen die pas op zou houden als de Britten hun troepen uit Irak en Afghanistan terug zouden trekken. Groot Brittannië was dus een doelwit om wat het deed in de islamitische wereld, niet omdat het goddeloos of decadent was.

Het is waar dat jihadisten in Nederland enige tijd een uitzondering op deze regel waren. De Hofstadgroep en de cel rond Samir Azzouz handelden meer dan andere jihadistische cellen in Europa uit woede over binnenlandse aangelegenheden, wat ook duidelijk bleek uit de moord op Theo van Gogh. De Nederlandse jihadreizigers van vandaag de dag passen echter prima in het bredere patroon.

Net als hun wapenbroeders uit andere Europese landen zetten zij zich voornamelijk in tegen de onderdrukking van de Syrische bevolking door het regime van Assad, dat velen van hen willen vervangen door een islamitische staat die wordt bestuurd volgens een fundamentalistische interpretatie van de sharia. Ook hier is het de jhadisten dus vooral te doen om wat er zich in de islamitische wereld afspeelt, en niet om misstanden in het westen. Zoals een Nederlandse jihadist in januari tegen Nieuwsuur zei: 'Er is veel werk te doen, dus waarom zou ik überhaupt aan Nederland of Europa denken?'

Slagveld bereiken
Een saillant gegeven in dit verband is dat de stroom jihadreizigers pas op gang kwam nadat duidelijk was geworden dat het relatief eenvoudig is om het Syrische slagveld te bereiken via de lange en poreuze grens tussen Syrië en Turkije. Veel Nederlandse jihadgangers waren al lid van radicale discussiegroepen voordat ze naar Syrië afreisden, maar gingen pas over tot het gebruik van geweld toen zich een kans voordeed om een bijdrage te leveren aan de strijd in de islamitische wereld. Als ze Nederland echt als doelwit zouden zien, waarom dan eerst naar Syrië reizen? Ook de zelfmoordaanslagen waar Plasterk over sprak, tonen aan dat de strijd in Syrië geen leerschool of voorportaal voor de strijd in Nederland is.

Maar worden jihadreizigers in Syrië dan niet aangezet tot aanslagen in hun thuislanden? Uiteraard is het mogelijk dat Nederlandse en Europese strijders radicaliseren op het slagveld, maar de vanzelfsprekendheid waarmee wordt aangenomen dat deze radicalisering zich tegen Nederland of Europa zal keren, is een miskenning van de politieke agenda's van de bewegingen waar de jihadreizigers zich bij aansluiten. Zelfs de Islamitische Staat in Irak en de Levant en het Al-Nusrah Front, de strijdgroepen die de meeste buitenlandse strijders aantrekken, zijn maar met één ding bezig: strijd in Syrië en/of Irak. Voorlopig ondervinden ze daarbij weerstand genoeg, dus het ligt niet voor de hand dat ze veel energie zullen steken in een terroristische campagne in Nederland of in andere landen waar ze weinig tot niets te winnen hebben.

Europese en Amerikaanse beleidsmakers zien de jihadreizigers als een van de belangrijkste dreigingen tegen de nationale veiligheid van hun landen. Ook in Nederland staan de jihadreizigers hoog op de politieke agenda, en de zelfmoordaanslagen waar Plasterk melding van maakt, zullen de zorgen van de AIVD waarschijnlijk alleen maar doen toenemen. De ironie is echter dat de zelfmoordaanslagen juist niet aantonen dat Nederland gevaar loopt. Het gegeven dat jonge mannen naar Syrië reizen om daar te sterven terwijl ze dat gemakkelijk ook hier zouden kunnen doen, maakt duidelijk dat de jihad deze keer niet om Nederland draait.

Teun van Dongen is deskundige op het gebied van nationale en internationale veiligheid en is als promovendus verbonden aan de Universiteit Leiden.

Foto afp
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.