Opinie

'De hufterigheid is nu ook tot de Leidse rechtenfaculteit doorgedrongen'

Vandaag hield Meindert Fennema zijn afscheidscollege als hoogleraar Politieke Theorie aan de Universiteit van Amsterdam. 'Het begrip hufterigheid wordt tussen 2000 en 2002 plotseling populair in de media en het begrip verhuftering doet zijn intrede', schrijft hij in het tweede deel van zijn afscheidsrede.

Beeld Screenshot Pauw & Witteman. Naema Tahir en haar man Andreas Kinneging aan tafel bij Pauw & Witteman.

Het begrip hufter is 'hot' geworden, men kan geen krant opslaan of er staat een artikel in over verhuftering. Mijn stelling luidt dat de culturele elite het woord hufter gebruikt om de aanvallen op haar geprivilegieerde positie af te slaan.

Vandalisme en geweld op straat wordt steeds vaker met de term hufterigheid of zelfs verhuftering aangeduid. Er ontstaan ook nieuwe woorden zoals 'hufterproof straatmeubilair'. Het begrip hufter staat in de eenentwintigste eeuw voor agressief gedrag, voor zinloos geweld en in toenemende mate voor alles wat vies en voos is. 'Milieuhufters' moeten publiekelijk aan de schandpaal worden genageld. Namen van directeuren van bedrijven die milieu- en veiligheidsregels aan hun laars lappen, moeten openbaar gemaakt worden, zo stelt politiecommissaris Roel Willekens in het AD van 30 april 2012.

De term hufter verwijst niet meer alleen naar 'goede manieren' maar ook naar goed burgerschap. Maar daarnaast blijft de verwijzing naar 'goede smaak' bestaan.

Big Brother
In de discussie over Big Brother die in 1999 losbarstte, wordt het agressieve karakter van de reactie op de democratisering van het cultuurdomein voor het eerst goed zichtbaar. De elite had de uitzending van een reallifeshow in een afgesloten Big Brotherhuis waar de camera's 24 uur per etmaal draaiden liefst willen verbieden.
Collega Kees Schuyt wist al voor de eerste uitzending wat de gevolgen van BB zouden zijn: '(Het programma) levert dus nog meer onecht gedrag op, een beetje in overeenstemming met de platvloerse mentaliteit van de moderne Veronica-mens, die we allemaal zijn geworden: gek op geld, geilheid en de gunst van het grote publiek.' Tien jaar later zou deze homo Veronica-lid worden van de Raad van State.

Joost Zwagerman schreef: '(...) één blik op BB maakt duidelijk dat de kandidaten uitsluitend zijn geselecteerd op een identieke mate van laagschedeligheid en ongearticuleerdheid. Met die kenmerken onder de deelnemers zijn de makers gegarandeerd van de apathie en afstomping waar ze op uit zijn.' Een sociaaldarwinistisch samenzweringtheorie die rechtstreeks aan Oswald Spenglers Untergang des Abendlandes ontleend lijkt te zijn.

Tien jaar na Big Brother is de angst van de culturele elite om haar posities te verliezen alleen maar toegenomen. De beeldend kunstenaar Erik van Lieshout was op 21 augustus 2011 de VPRO-zomergast van Jelle Brandt Corstius. Hij zei in die uitzending het volgende: 'Als het publiek gaat bepalen wat er in het Stedelijk komt te hangen dan is dat volgens mij fascisme.' Van Lieshout vat het fascisme dus op als een democratiseringsbeweging. Waren eerst alleen Wouter Buikhuizen en Onno Ruding fascisten, nu blijkt het fascisme een nog bredere betekenis te krijgen. Zo ook met het begrip hufter.

PVV-stemmer
In een tweegesprek van de oud-museumdirecteuren Rudi Fuchs en Henk van Os in De Groene Amsterdammer van 25 november 2010 zegt de laatste: 'Een hufter is voor mij iemand die meent dat er aan hem niets gedaan hoeft te worden.' Zo geformuleerd was Harry Mulisch misschien wel de grootste hufter van de vorige eeuw. Uit de context blijkt echter dat Van Os die niet specifiek op het oog heeft. Hufters zijn volgens hem mensen die op kunstsubsidies willen bezuinigen, en dan in het bijzonder de PVV-stemmers ('om het beest maar bij de naam te noemen', zegt Van Os).

Een ander voorbeeld is een column van Anil Ramdas uit 2010: 'Die Hollanders die in die eigen huizen wonen en een eigen auto hebben en met vakantie kunnen, zijn voor een groot deel white trash. Het zijn tokkies, het zijn families Flodder, met achterlijke ideeën en onbeschofte omgangsvormen. Wat kun je anders zeggen van de meeste Telegraaf-lezers, SBS6 en rtl-kijkers en PVV-stemmers, dan dat ze boers, onbehouwen, ruw, plat, vulgair, ordinair en ongemanierd zijn? Primitieve, rancuneuze, rechtse en extreem rechtse types zonder moraal, zonder principes, zonder idealen?'

De directeur van het wetenschappelijk bureau van GroenLinks, Dick Pels, ziet de hufterigheid als een gevolg van de emancipatie van de arbeidersklasse. 'Die emancipatie heeft monsters gebaard,' schrijft hij. 'Moderne "dikke ikken" weigeren elke bemoeienis en verheffing. Als ik de absolute eigenaar van mijzelf ben, heb ik recht op alles wat ik verdien en ben ik niets aan anderen verschuldigd. Als ik de waarheid in pacht meen te hebben, hoef ik mij door niemand iets te laten zeggen en kan ik alles zeggen wat ik denk. (...) Als wij, het volk, soeverein zijn en de oerbron vormen van alle politiek gezag (power to the people) hebben wij het recht om onze duurbetaalde vrijheden te verdedigen tegen vreemdelingen "van buiten" en de elite "van boven".' Pels roept op tot een morele herbewapening van de elite en een nieuw 'vrijzinnig' paternalisme.

Tahir
Maar de kritiek op de verhuftering komt niet alleen van links. De conservatieve columniste Naema Tahir keerde zich op 26 februari 2012 in het programma Buitenhof tegen de hufterigheid in de journalistiek en riep op om onbeschofte journalisten van het Binnenhof te weren. Zij eiste een beroepsverbod voor Rutger Castricum van PowNews. Toen deze bij mevrouw Tahir thuis verhaal kwam halen werd hij ontvangen door de Leidse rechtsfilosoof professor Andreas Kinneging, die tot voor kort in woord en geschrift de aristocratische normen en waarden verdedigde, inclusief de huwelijkse trouw. Kinneging had inmiddels vrouw en kinderen in de steek gelaten en woonde nu samen met zijn vriendin. Hij had ook zijn taalgebruik aangepast aan de nieuwe omstandigheden. 'Zie je die plomp daar? De volgende keer dat jullie hier vlak in de buurt komen, dan gaan jullie er in!' De hufterigheid is nu ook tot de Leidse rechtenfaculteit doorgedrongen. Aaf Brandt Corstius, schreef het al op 24 januari in de Volkskrant: 'Plotseling drong het tot mij door: iedereen is een hufter geworden.'

Draagvlak
Feit is dat de democratisering van de samenleving geen onverdeeld genoegen is geweest. Het oude geld geeft geen leiding meer en het nieuwe geld kan of wil niet leiden. Zo is het ook de politiek: de oude elites verloren een groot deel van hun draagvlak in de opstand die door Pim Fortuyn geleid werd, maar nieuwe elites hebben zich nog niet aangediend. Het ouderwetse moralisme is geen leidend beginsel meer, maar een nieuw moreel beginsel is nog in ontwikkeling.

In plaats van op de elites kunnen we ons maar beter verlaten op de wijsheid van de menigte die een terugkeer van normen en waarden voorziet. De wiskundige Markies van Condorcet was de eerste die aantoonde dat onder bepaalde voorwaarden het gemeenschappelijk oordeel van een menigte de waarheid dichter benadert het oordeel van een kleine groep. Dat jury theorema is later experimenteel getoetst en dat experiment laat zien dat een menigte zelfs een kleine groep van deskundigen kan verslaan bij het schatten van de hoogte van een kerktoren. Zoals we gezien hebben is in de ogen van de meeste Nederlanders het moreel verval in de Nederlandse samenleving al rond de eeuwwisseling tot staan gebracht.

Misschien leiden nieuwe vormen van collectieve besluitvorming ook tot eerherstel van het ouderwetse moralisme dat gebaseerd was op zelfbeperking en zivil courage van de maatschappelijke elite.

Dit is het tweede deel van het afscheidscollege van Meindert Fennema als hoogleraar Politieke Theorie aan de Universiteit van Amsterdam.

 
Het begrip hufter staat in de eenentwintigste eeuw voor agressief gedrag, voor zinloos geweld en in toenemende mate voor alles wat vies en voos is.
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.