Pro/Contra

'Bul moet meer zijn dan een veterstrik-diploma'

Fennema versus Bregman

Studenten strijden tegen het rendementsdenken op universiteiten. Is dat rendementsdenken dan zo'n slechte zaak? 'Nee', vindt Meindert Fennema. 'Alles moet efficiënter.' 'Ja', vindt Rutger Bregman. 'Rendementsdenken gaat gepaard met de uitholling van het onderwijs.'

Actievoerende studenten in het bezette Maagdenhuis, een pand van de Universiteit van Amsterdam (UvA), een dag voor de landelijke actiedag. Beeld anp

Meindert Fennema is emeritus hoogleraar en columnist van TPO:

Ik ben voor méér rendementsdenken. Alles moet efficiënter. Talenstudies waar je met drie mensen twee studenten onderwijst, moet je afschaffen. Andere docenten hebben wel gewoon twintig studenten onder hun hoede. En ondertussen ligt zo'n Noor in een fjord na te denken hoe hij meer studenten kan trekken.

De universiteit is geen plaats om een taal te leren, daar heb je taleninstituten voor. Een taal leren heeft niets met wetenschap te maken. Vroeger had je op de universiteit ook al van die dames en heren die Spaans leerden aan meisjes uit de betere kringen. Onderzoek deden ze niet. Maar ondertussen werden ze wel betaald als wetenschappelijk medewerker. Daar valt nog een behoorlijke rendementsslag te maken.

Je hebt de morele verplichting om binnen afzienbare tijd af te studeren en hard te werken. Je leeft op kosten van de samenleving. Dat geldt ook voor docenten. Als mensen niet willen werken, moet je niet op de universiteit zitten. Er zijn veel hangjongeren, laat ze daar tussen gaan zitten.
Bij de actievoerders krijg ik het gevoel dat de teneur is: als je het niet met mij eens bent, ben je niet kritisch genoeg. Het hele discours doet in die zin neo-marxistisch aan. Heel onaangenaam.

Ik ben voor meer democratisering maar ik wil niet dat de meerderheid beslist. Toen ik in 2009 bezig was met mijn Wilders-boek zei bijna iedereen dat dat zonde van mijn tijd was en dat Wilders dan allang weg zou zijn. Als er toen bij meerderheid beslist was, had ik het dat boek dus niet mogen schrijven.

De student wordt niet als standaardproduct gezien, nee, de student wordt als cliënt gezien. En de student laat zich ook als zodanig behandelen. Het probleem is dat Gunning and company niet anders kunnen denken. Ze hebben nooit les gegeven. Je moet je natuurlijk wel inleven in wat die kinderen leuk vinden. De nadruk ligt bijna uitsluitend op onderzoek in plaats van onderwijs.

Op het gebied van administratie kan ook meer aan rendementsdenken worden gedaan. Zo mag bijvoorbeeld de afdeling communicatie worden gesloten. Veertig mensen die maar communiceren om te voorkomen dat er negatieve informatie over de universiteit naar buiten komt. De dood in de pot.

Of studenten dommer worden? Nee, totaal niet. Er zijn studenten die klagen over het lage niveau van organisatiekunde of andere Costa Brava-studies. Maar als jij een gewone discipline volgt als sociologie, politicologie of geschiedenis dan moet je hard werken en leer je meer dan vijftig jaar geleden.'

Beeld NEE
Meindert Fennema Beeld Guus Dubbelman/ de Volkskrant

Rutger Bregman is journalist bij de Correspondent:

'Het rendementsdenken gaat gepaard met de uitholling van het onderwijs. Hoe meer we ons blind staren op de cijfertjes, hoe minder studenten iets leren. Het meest ironische is dat de fixatie op het rendement uiteindelijk helemaal geen rendement oplevert. We leveren steeds legere pakketjes menselijk kapitaal af op de arbeidsmarkt. Het niveau gaat omlaag.

In de afgelopen twintig jaar hebben we een explosie gezien van het aantal studenten: van 160.000 in het jaar 2000 naar 250.000 in 2013. Is er dan een collectieve genetische mutatie geweest, dat onze jongeren zoveel slimmer zijn geworden? Nee, natuurlijk niet. Er zitten nu veel studenten op de universiteit die vroeger niet zouden zijn toegelaten. Universiteiten verzinnen dan ook trucjes om studenten toch te laten slagen. In Rotterdam kun je onvoldoendes al compenseren. De vraag is dan: Is deze zogenaamde efficiëntie nou goed voor onze kenniseconomie?

Ik begrijp dat niet iedere universiteit in Nederland een studie Keltische Talen nodig heeft. Maar we hebben veel culturele kennis in huis waar we zuinig op moeten zijn. Lange tijd dacht men bijvoorbeeld over Oekraïne: who cares? Nu blijkt het toch handig om enige expertise over dit land in huis te hebben.

De student wordt wel degelijk gezien als een standaardproduct. De universiteit is de fabriek en de student is consument en product tegelijk. De universiteit stelt van bovenaf wat papieren eisen, en als student moet je door wat hoepels springen. Als je dat hebt gedaan, krijg je een gestandaardiseerd lintje. Maar een bul zou veel meer moeten zijn dan een veterstrik-diploma. Na vier jaar studeren weet je nog te weinig. Het gaat om de tijd tussendoor: een bestuursjaar, het één-op-één contact met een docent, een werkgroep die uitloopt. Studeren is meer dan ingeschreven staan bij een onderwijsinstelling.

De universiteiten zijn ver afgedreven van hun oorspronkelijke idealen, toen het nog om nieuwsgierigheid, creativiteit en Bildung ging. De crux is natuurlijk dat er te weinig geld naar het onderwijs gaat. In 1975 ging het om 7 procent van het BBP, nu is dat nog maar 5 procent.

Fennema kan wel zeggen dat je als student op de universiteit meer leert dan vijftig jaar geleden. We zijn ook minder gewelddadig dan in de Middeleeuwen. Het gaat om de afgelopen twintig jaar van achteruitgang. Dat deze opstand niet eerder heeft plaatsgevonden, verbaast me. Maar als je mensen behandelt als schapen, gaan ze zich als schapen gedragen. De jongeren die nu actievoeren zijn de meest leergierige, ambitieuze studenten. Ze durven voor hun ideaal te vechten.'

Beeld JA
Rutger Bregman. Beeld Janus van den Eijnden
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.