Opinie

'Alleen veelverdieners kunnen zich thuishulp veroorloven'

Mensen die in de thuiszorg aan de slag zouden kunnen, zijn daarvoor simpelweg te duur. Niemand heeft baat bij de relatief hoge lonen aan de onderkant van de Nederlandse arbeidsmarkt, schrijven Heleen Mees en Mirjam de Blécourt.

Demonstranten in de Jaarbeurs. Ongeveer 700 thuiszorgmedewerkers demonstreerden tegen wat zij 'de afbraak van de thuiszorg' noemen. Beeld anp

Het eerste loonstrookje van 2013 is binnen. De gevolgen van de bezuinigingen van het derde kabinet-Rutte worden nu voor iedereen goed zichtbaar. Met name gepensioneerden leveren vanaf januari flink in. Toch zijn de huidige bezuinigingen nog maar een voorproefje van wat 65-plusssers te wachten staat. De komende jaren gaat het kabinet namelijk ook het mes zetten in de huishoudelijke verzorging. Onder het mom van 'inkomensafhankelijk' maken, zal 75 procent op het budget worden gekort, ook al behoort 75 tot 80 procent van degenen die een beroep doen op huishoudelijke verzorging tot de laagste inkomensgroepen.

Dat wil niet zeggen dat er geen mogelijkheden zijn om de thuiszorg effectiever in te zetten, maar 75 procent bezuinigen in twee jaar tijd betekent dat er uitsluitend aandacht is voor krimp in plaats van voor oplossingen.

Thuiszorg
Niet alleen de cliënten in de thuiszorg worden door de bezuinigingen zwaar getroffen. Als de bezuinigingen onverkort worden doorgevoerd, zullen circa 64 duizend medewerkers in de thuiszorg eind 2014 hun baan verliezen en allemaal gelijktijdig op de arbeidsmarkt komen. Velen van hen zullen niet in staat zijn om binnen afzienbare termijn nieuw werk te vinden en bijgevolg in de WW of in de bijstand belanden. Staatssecretaris Van Rijn (PvdA) van Volksgezondheid, Welzijn en Sport riep in een interview in Trouw kinderen op om hun ouders voortaan een handje te helpen bij het schoonmaken. Dat zou goed passen in het ideaal van een betrokken samenleving.

Maar wat feitelijk gebeurt, is dat het kleine beetje persoonlijke dienstverlening dat Nederland rijk is, wordt afgebroken. De druk op mensen met een fulltime baan om allerhande huishoudelijke taken zelf te doen zal daardoor verder toenemen, terwijl de arbeidsmarkt nog minder kansen zal bieden aan lageropgeleiden en nieuwkomers dan nu al het geval is. Door de hoge loonkosten aan de onderkant is het uitbesteden van huishoudelijk werk in veruit de meeste gevallen domweg te duur.

De medewerkers in de huishoudelijke verzorging doen meer dan alleen maar schoonmaken. Ze hebben een belangrijke signaleringsfunctie als het gaat om het welzijn van ouderen. Zodra men merkt dat het niet goed gaat met een cliënt kan de hulp worden aangepast. Het basisuurloon voor huishoudelijke verzorging ligt met 10,08 euro per uur bruto daarom ook iets boven het minimumloonniveau. Maar daar komt nog zo'n 10 euro per uur aan werkgeverslasten bij. Dan gaat het onder meer om de verplichte 8 procent vakantietoeslag, de werkgeverspremies, de WGA-premie, de loondoorbetalingsverplichting bij ziekte en de kosten van reïntegratie. Met 20 euro per uur zijn de loonkosten aan de onderkant in Nederland de hoogste ter wereld.

Alleen als je ruim 40 euro bruto per uur verdient, oftewel een bruto jaarsalaris hebt van meer dan 80 duizend euro, loont het om de zorg voor je ouders 'wit' uit te besteden. Dat gaat om minder dan 5 procent van alle mensen in Nederland. In alle andere gevallen (ruim 95 procent) is het bruto jaarsalaris lager dan 80 duizend euro en is het dus kostenefficiënter om minder uren te gaan werken en de zorgtaken voor je ouders zelf te verrichten.

New York
Het kan ook anders. New York kent, in tegenstelling tot Nederland, een ruim aanbod van persoonlijke dienstverlening. Dat is geen kwestie van cultuur - New York heeft immers dezelfde roots als Nederland - maar het gevolg van verschil in structuur. Het wettelijke bruto minimumloon in New York is 7,25 dollar per uur. Dankzij de Earned Income Tax Credit (EITC) houden werknemers op minimum- niveau netto meer loon over dan ze bruto uitbetaald krijgen. De effectieve belastingdruk voor inkomens tot 17 duizend dollar bedraagt gemiddeld minus 6 procent. Inclusief premies volksverzekeringen is de effectieve belasting- en premiedruk voor deze groep gemiddeld 1 procent. In Nederland is voor de vergelijkbare inkomensgroep de effectieve belasting- en premiedruk gemiddeld 23,4 procent.

Dankzij de EITC is het netto uurloon op minimumniveau in New York, gemeten in koopkrachtpariteiten, ongeveer gelijk aan dat in Nederland, terwijl werknemers in New York net als in Nederland verzekerd zijn voor ouderdom, arbeidsongeschiktheid, werkloosheid (er bestaat in de Verenigde Staten geen wettelijke doorbetalingsverplichting bij ziekte). Lage inkomensgroepen zijn op basis van Medicaid verzekerd voor ziektekosten, waarvoor geen aparte premie hoeft te worden betaald. De werkgever betaalt circa 10 procent aan premies volksverzekeringen en werkloosheidspremie. De totale loonkosten bedragen zo'n 8,50 dollar per uur. Bij een vrijwel gelijk netto uurloon zijn de totale loonkosten op minimumniveau in Nederland bijna drie keer zo hoog als in New York.

Door de hoge loonkosten aan de onderkant hebben in Nederland migranten en mensen met een arbeidsbeperking vrijwel geen kans op de arbeidsmarkt. Werkgevers nemen immers alleen werknemers in dienst van wie de (verwachte) arbeidsproductiviteit minimaal 20 euro per uur bedraagt. Veel van de 'sociale ziekten' in Nederland - zoals het geringe contact tussen verschillende sociale groepen, de moeizame integratie van migranten, eenzaamheid en het gebrek aan voorkomendheid - zijn terug te voeren op de hoge loonkosten aan de onderkant en het ontbreken van een markt voor persoonlijke dienstverlening.

De Rotterdamse wethouder Marco Florijn (PvdA) wil bijstandsgerechtigden gaan inzetten in de thuiszorg en moedigt mensen aan hulp zwart in te huren. Het is de wereld op zijn kop. Maar de uitspraken van de jonge en onbesuisde wethouder geven perfect weer hoe geperverteerd het systeem in Nederland is.

Heleen Mees is docent aan de Wagner Graduate School of Public Service.
Mirjam de Blécourt is partner arbeidsrecht en bestuurslid van Baker McKenzie.

 
De druk op mensen met een fulltime baan om allerhande huishoudelijke taken zelf te doen zal verder toenemen, terwijl de arbeidsmarkt nog minder kansen zal bieden aan lageropgeleiden en nieuwkomers dan nu al het geval is
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.