Een Iraakse soldaat inspecteert in beslag genomen archeologische voorwerpen
Een Iraakse soldaat inspecteert in beslag genomen archeologische voorwerpen © EPA

Zo vergaat het de Iraakse oudheden die door IS zijn ontvreemd

Aardewerktegels uit Turkije, stond op de papieren. Maar de vijf pakketten die de Amerikaanse douane in 2011 in Oklahoma City onderschepte bevatten iets heel anders: duizenden Mesopotamische kleizegels en kleitabletten met teksten in spijkerschrift. Afkomstig uit Irak, waar archeologische oudheden massaal illegaal worden opgegraven en het land uit gesmokkeld.

De contrabande was gekocht door de christelijk geïnspireerde Amerikaanse interieur- en knutselwinkelketen Hobby Lobby, voor het Museum van de Bijbel dat de keten dit najaar opent in Washington DC. Woensdag werd bekend dat Hobby Lobby in New York een schikking met de federale justitie heeft getroffen: de keten betaalt 3 miljoen dollar boete en doet afstand van de oudheden.

Ze werden als aardewerktegels naar drie verschillende winkelfilialen van Hobby Lobby in Oklahoma City verstuurd met als afzender Turkije

Hobby Lobby kocht de 5.548 Iraakse artefacten in december 2010 voor 1,6 miljoen dollar van drie niet met name genoemde antiekhandelaren uit Israël en de Verenigde Arabische Emiraten. Ze werden als aardewerktegels naar drie verschillende winkelfilialen van Hobby Lobby in Oklahoma City verstuurd met als afzender Turkije. Een aparte zending met kleizegels kwam zogenaamd uit Israël. De betalingen werden op zeven verschillende rekeningen gestort.

De man achter de aankoop was Hobby Lobby-eigenaar Steve Green, een evangelisch christelijke miljardair die zijn geloof belijdt door christelijke boekhandels, films en goede doelen te financieren. In 2014 kreeg hij bij het Hooggerechtshof gelijk dat Hobby Lobby als christelijk familiebedrijf niet mee hoefde te betalen aan verzekerde anticonceptie voor zijn personeel.

Complexiteiten van het acquisitieproces

Green reisde als voorzitter van het nieuwe bijbelmuseum in juli 2010 met een archeologisch expert naar Dubai om de partij Iraakse oudheden te inspecteren. Een tweede onafhankelijke adviseur wees hem er later op dat het aankopen van Iraakse oudheden riskant is omdat ze meestal illegaal zijn opgegraven, onder meer door Islamitische Staat, maar Green zette de aankoop door.

Je kunt niet concluderen dat Hobby Lobby indirect IS heeft gefinancierd, schrijft de Britse erfgoedexpert Donna Yates in haar blog. 'Maar je kunt niet op de enorme schaal van Green oudheden verzamelen zonder vrijwel zeker een hoop plunderbuit op te kopen. Dat is in de branche algemeen bekend.'

Hobby Lobby zegt in een verklaring spijt te hebben. Het bedrijf was nieuw in de branche en begreep 'de complexiteiten van het acquisitieproces' nog niet. 'Dat leidde tot enkele betreurenswaardige fouten.' Yates veegt dit van tafel. 'Zeggen dat je de wet niet hebt begrepen is geen excuus voor het overtreden ervan.' Experts waarschuwden voor de risico's. 'Ze gingen er toch mee door.'

Het bedrijf belooft nu op te passen. Er komen aankoopregels en cursussen, en het bedrijf zal de komende achttien maanden elke drie maanden verslag uitbrengen aan Justitie. Want Green gaat door met verzamelen. 'Onze passie voor de Bijbel blijft bestaan. We zullen alles doen wat we kunnen om objecten te conserveren die licht werpen op dit Geweldige Boek en ons begrip ervan vergroten.'