Een man in Teheran laat zijn niet-werkende app zien. In Iran is het gebruik van sociale netwerken beperkt.
Een man in Teheran laat zijn niet-werkende app zien. In Iran is het gebruik van sociale netwerken beperkt. © EPA

Zo probeert Iran het internet aan banden te leggen en protestberichtgeving te blokkeren

Iran heeft een lange geschiedenis met vergaande internetcensuur. De laatste maatregelen van de machthebbers om het internet te reguleren en apps af te sluiten, komen dan ook niet uit de lucht vallen. De Iraanse overheid heeft een breed arsenaal aan vrijheidsbeperkende maatregelen tot haar beschikking.

Instagram en het van oorsprong Russische WhatsApp-alternatief Telegram mochten tot voor kort nog gebruikt worden in Iran, maar sinds zondag is ook dat vrijheidsfeestje voorbij. De autoriteiten blokkeerden de toegang tot deze sociale netwerken met een 'tijdelijke maatregel'. Deze volgde op een andere ingreep: providers werden verplicht de mobiele netwerken af te sluiten. Het Iraanse regime probeerde daarmee de verspreiding van beelden van de oplaaiende protesten in het land aan banden te leggen. Het resultaat was onvoldoende: demonstranten konden hun berichten nog steeds via open wifi-netwerken verspreiden. Een totale blokkade van Telegram verhindert ook dat.

Wij worden nog liever geblokkeerd dan beperkt in het vreedzaam publiceren van alternatieve meningen

Telegram-oprichter Pavel Durov

Volgens Telegramoprichter Pavel Doerov verzochten de Iraanse autoriteiten zijn bedrijf in eerste instantie bepaalde kanalen te blokkeren. Toen hij dat weigerde, volgde de totale blokkade van Telegram in Iran. Hetzelfde lot trof Facebookdochter Instagram.

Instagram heeft zich tot nu toe niet uitgelaten over de ingrepen. Doerov is duidelijk: 'Wij beschouwen de vrijheid van meningsuiting als een onmiskenbaar mensenrecht en worden nog liever geblokkeerd dan beperkt in het vreedzaam publiceren van alternatieve meningen.' In Iran is Telegram de meest gebruikte chatapp.

Iran kan bogen op een indrukwekkende staat van dienst in (internet)censuur. Actiegroep Reporters Without Borders betitelde het land als 'vijand van het internet'. Het moet deze twijfelachtige eer delen met landen als China, Cuba, Noord-Korea en Saoedi-Arabië. Wat deze landen bindt, is hun streven naar totale controle over wat er op internet gebeurt. Het beoogde resultaat is een deels afgesloten intranet in plaats van een open en vrij internet.

De invloed van China gaat nog verder, zegt Rejo Zenger van burgerrechtenorganisatie Bits of Freedom: 'Daar heeft de overheid niet alleen de controle over alle providers, maar ook de mogelijkheid om zélf een chatapp op de markt te brengen.' Waar in de meeste landen Facebook Messenger of WhatsApp de standaard zijn voor communicatie, is dat in China WeChat.

Soms gaat het subtieler, zegt Zenger. 'Je kunt als overheid ook proberen berichten over protesten te laten verzuipen in een stortvloed aan pro-overheidsberichten.' Het resultaat is dat de kritische geluiden niet viraal gaan. Maar ook Iran ontkomt niet aan ingrepen die in het oog springen. Onder het bewind van Irans vorige president Ahmadinejad (2005 -2013) werd vol ingezet op het aan banden leggen van het internet. Er kwam in 2012 zelfs een 'Hoge Raad van Cyberspace'. Een greep uit de maatregelen die vooral vanaf 2009, ten tijde van de presidentsverkiezingen, werden genomen:

Blokkade van specifieke diensten

Activisten zullen altijd blijven zoeken naar middelen om toch informatie te verspreiden

Rejo Zenger, burgerrechtenorganisatie Bits of Freedom

Instagram en Telegram zijn nu in het nieuws, maar onder meer YouTube, Facebook en Twitter worden al langer geweerd in Iran. Dit is mogelijk omdat alle providers onder overheidstoezicht staan. Deze providers zorgen ervoor dat internetters de toegang tot specifieke diensten wordt geweigerd. WhatsApp wordt (nog) wel getolereerd, maar deze app wordt slechts sporadisch gebruikt. Zodra een alternatief voor Telegram opduikt dat breed wordt omarmd, zal ook dat worden aangepakt. 'Het is een constant kat-en-muisspel', zegt Zenger: 'Activisten zullen altijd blijven zoeken naar middelen om toch informatie te verspreiden.'

Blokkade van websites

Hoewel Google Search wel toegestaan is in Iran, wil dat niet zeggen dat alle sites die via Google kunnen worden gevonden ook bezocht kunnen worden. Volgens schattingen zou de helft van de vijfhonderd wereldwijd meest bezochte sites in Iran niet toegankelijk zijn. Het gaat om een breed pallet aan als immoreel aangeduide websites, variërend van porno, gezondheid, nieuws en wetenschap tot religie. Ook technologiesites die uitleggen hoe deze censuur kan worden omzeild, worden niet toegestaan. Overigens filteren de onder overheidscontrole opererende providers niet alleen het internetverkeer, maar faciliteren ze ook de online surveillance op hun netwerken.

Vertragen snelheid

Iraanse burgers hebben sowieso al niet de luxe van snel internet (in 2006 werd besloten de snelheid te begrenzen op 128 kbit/s), maar op politiek beladen momenten kan de overheid besluiten de snelheid nog eens extra terug te schroeven. Dit gebeurde bijvoorbeeld bij de verkiezingen van 2009 en 2013, toen de traagheid internet praktisch onbruikbaar maakte.

Helemaal offline

We leven in een wereld waarin het beperken van informatie onmogelijk is

President Rohani

Als niets meer helpt, rest nog altijd de radicaalste stap: het internet uitzetten. Dat gebeurde in 2009, toen Ahmadinejad tot zijn leedwezen zag dat zijn opponenten goede sier maakten op Twitter en Facebook. Het blokkeren van deze netwerken had een averechts effect, waarna men besloot het hele internet maar te blokkeren. Afgelopen weekend werden alle mobiele netwerken offline gehaald. Bij zijn aantreden verklaarde de huidige president Rohani nog: 'We leven in een wereld waarin het beperken van informatie onmogelijk is.' Iran is vooralsnog bereid dit onmogelijke na te streven.


Iraniërs in verzet: dit schreven we eerder over de protesten

Iran blokkeert sociale media om om de vele betogingen in het land te stoppen.

Iran wordt overvallen door felste protesten in jaren: dit keer komen arme Iraniërs in verzet. 'De opgekropte woede komt naar buiten.'

Iran arresteert niet langer vrouwen zonder hoofddoek. Concurreren Iran en buurland Saoedi-Arabië nu ineens op vrouwenrechtengebied?

Ehsan Kermani, journalist van Iraanse origine, doet een oproep zijn land te helpen bevrijden van de corrupte ayatollahs en het leger. 'Nederland, grijp de kans om de Iraanse bevolking te steunen'