Deelnemers aan een solidariteitsmars, georganiseerd door Tibetanen, Oeigoeren en Mongolen in 2011
Deelnemers aan een solidariteitsmars, georganiseerd door Tibetanen, Oeigoeren en Mongolen in 2011 © ANP

Ziet politiek Den Haag de Tibetaan nog staan? 'Niemand wil China tegen zich in het harnas jagen'

De tijden veranderen en dat merken de voorvechters van de Tibetaanse zaak. Festivals voor verre onderdrukte volken zijn uit de mode geraakt, en het grote boze China is een belangrijke handelspartner geworden. 'Dat is soms wel frustrerend', bekent Dolma Tsering Teykhang, lid van het Tibetaanse parlement in ballingschap. 'Maar we blijven onze hand uitsteken.'

Op een rondreis door Europa kreeg Teykhang onlangs overal een warm onthaal, door diplomaten, mensenrechtenorganisaties en parlementariërs, maar er volgden nergens harde toezeggingen. Niemand wil China tegen zich in het harnas jagen.

Toen de Dalai Lama Nederland in 1999 bezocht, werd hij door de toenmalige premier Wim Kok ontvangen op het Torentje. Dat is nu ondenkbaar

Tsering Jampa, directeur International Campaign for Tibet

'Economische belangen lijken in alle Westerse landen belangrijker te zijn geworden', zegt Tsering Jampa, directeur van de prominente lobbygroep International Campaign for Tibet. 'We hebben nog steeds een actieve achterban, maar het politieke klimaat is veranderd. Toen de Dalai Lama Nederland in 1999 bezocht, werd hij door de toenmalige premier Wim Kok ontvangen in het Torentje. Dat is nu ondenkbaar.'

Ja, daar maakt zij zorgen over. Onder de Chinese president Xi Jinping is de repressie van Tibet de laatste jaren juist flink opgevoerd. Het gebied is afgesloten van de buitenwereld (ook de Hoge Commissaris voor de Mensenrechten van de Verenigde Naties mag Tibet niet bezoeken), zo'n 20 duizend speciale surveillanten houden mensen tot in de kleine dorpen in de gaten en het aantal Tibetaanse politieke gevangenen is opgelopen tot ruim zeshonderd.

Terroristische daden

Het schrijnendst zijn misschien wel de zelfverbrandingen. Sinds monnik Tapey zichzelf in februari 2009 in brand stak, hebben 150 anderen zijn voorbeeld gevolgd - wat door Beijing wordt aangemerkt als 'terroristische daden'. 'Als iemand zichzelf in brand heeft gestoken, wordt het hele dorp waar hij vandaan komt gestraft.' Teykhang vertelt het rustig, met haar handen gevouwen op haar schoot. 'Sociale projecten worden vijf jaar lang gestaakt. Ouders krijgen het lichaam niet terug, buren mogen hen niet condoleren.'

Dat de nieuwe Nederlandse minister van Buitenlandse Zaken, Halbe Zijlstra, niet in Beijing hoeft te gaan vertellen dat alles anders moet, begrijpt Teykhang best. 'Natuurlijk gaat de welvaart van jullie eigen land voor.'

Maar zelfs als het gesprek niet direct over mensenrechten kan gaan, zijn er andere onderwerpen waarmee de dialoog kan worden geopend, hopen de Tibetanen nu. 'Zo maken we ons zorgen over de ecologische schade die op het Tibetaanse plateau wordt aangericht. Dit is de bron van de meeste grote rivieren in Azië, en het water dat ze leveren is essentieel voor het overleven van honderden miljoenen mensen in China, Tibet en bijvoorbeeld ook India.'

'Een interessant punt', zegt D66-buitenlandspecialist Sjoerd Sjoerdsma, die de Tibetaanse delegatie samen met enkele andere parlementariërs heeft ontvangen. En juist dat maakt de Tibetanen volgens hem bijzonder. 'De meeste bedreigde volkeren vertellen een schrijnend verhaal, en vragen daarna of je hun onderdrukker wilt veroordelen. Dat doen de Tibetanen niet: zij willen China juist engageren.'

De ecologische agenda is een gemeenschappelijk belang. Daar is China zelf ook gevoelig voor, en dan kun je een gesprek beginnen

Han ten Broeke (VVD)

'De ecologische agenda is een gemeenschappelijk belang', zegt Han ten Broeke (VVD). 'Daar is China zelf ook gevoelig voor, en dan kun je een gesprek beginnen.' Hij noemt het 'flauw' om te zeggen dat het nieuwe kabinet handel boven mensenrechten stelt. 'Niet de mensenrechten bepalen of je een relatie hebt, maar binnen een goede relatie kun je de mensenrechten wel ter sprake brengen', zegt hij. De Tibetaanse delegatie is ook wat hem betreft om die reden uitzonderlijk. 'De situatie is schrijnend, maar zij zoeken met je mee naar een hefboom waar we mee kunnen werken. Die is niet groot, maar hij is er wel.'