Brand in nationaal park Jamanxim in de Amazone, nu nog beschermd gebied. Die status wordt binnenkort waarschijnlijk opgeheven.
Brand in nationaal park Jamanxim in de Amazone, nu nog beschermd gebied. Die status wordt binnenkort waarschijnlijk opgeheven. © AFP

Zelfs beschermd regenwoud opofferen: Braziliaanse president doet alles om zijn huid te redden

Amazone delft onderspit in politiek steekspel

De Braziliaanse regering wil het beschermde gedeelte van de Amazone met 3500 vierkante kilometer verkleinen. De maatregel is een van de vele handreikingen van president Michel Temer aan het parlement, dat op 2 augustus besluit of de president voor corruptie vervolgd mag worden. Temer zet alles in het werk de neuzen zijn kant op te krijgen, de Amazone delft daarbij het onderspit.

Het gaat om nationaal park Jamanxim, in deelstaat Pará. De regering wil ruim een kwart van het nu volledig beschermde park veranderen in een Area de Proteção Ambiental (APA). In gebieden met deze APA status is 'duurzaam gebruik' door inwoners toegestaan. Zij mogen bijvoorbeeld paranoten en açaí plukken, rubber tappen of kleinschalige landbouw bedrijven.

De controle op de activiteiten in APA's laat echter nogal te wensen over. In de praktijk leidt het opheffen van de volledig beschermde status tot een toename van mijnbouw, illegale houtkap en grootschalige landbouw. Het wetsvoorstel voor nationaal park Jamanxim betekent een de facto legalisering van illegale nederzettingen in de regio. Dat terwijl Jamanxim nu al het meest bedreigde deel van de Amazone is.

Giselle Bündchen

De meeste parlementariërs hebben daar geen boodschap aan. Zij hebben nauwe banden met grootgrondbezitters en vinden economische ontwikkeling in de vorm van industriële landbouw en mijnbouw belangrijker dan de flora, fauna en inheemse volkeren van de Amazone. Ze pleiten voor minder strenge regelgeving, helemaal nu het land in een recessie verkeert.

Het parlement had dan ook ingestemd met een eerder wetsvoorstel dat het Jamanxim park met bijna 5000 vierkante kilometer zou verkleinen. Temer stak daar vorige maand een stokje voor. Hij sprak zijn veto uit tegen het voorstel, onder meer onder druk van topmodel Giselle Bündchen, een fanatiek pleitbezorger voor natuurbehoud. Temer stuurde op 19 juni een triomfantelijke tweet naar Bündchen, waarin hij het model op de hoogte stelde van zijn besluit 'de Amazone te beschermen'.

Een week later stonden de zaken er echter weer heel anders voor. Op 26 juni diende openbaar aanklager Rodrigo Janot een aanklacht in tegen de president bij het hooggerechtshof. Het OM beschuldigt Temer van het aannemen van 137 duizend euro aan smeergeld van vleesgigant JBS. Janot eist onder meer dat de president 2,75 miljoen euro schadevergoeding betaalt.

Non-actief

Veel politici vinden land- en mijnbouw belangrijker dan flora, fauna en inheemse volkeren

Maar het hooggerechtshof kan een president in functie alleen vervolgen als de Tweede Kamer daarmee instemt. Als de parlementariërs groen licht geven, wordt Temer voor 180 dagen op non-actief gesteld en kan het hooggerechtshof het proces starten. Kamervoorzitter Rodrigo Maia, zelf ook aangeklaagd wegens corruptie, zal in die periode dienst doen als president.

Zover is het nog niet. Temer zet alles op alles om zijn huid te redden. In de afgelopen twee weken heeft hij een recordbedrag aan persoonlijke budgetten vrijgemaakt voor Tweede Kamerleden. Zijn tactiek werpt vruchten af. Een speciale Kamercommissie verwierp vorige week het voorstel Temer te vervolgen. De commissieleden keurden een alternatief voorstel goed dat er juist voor pleit van strafvervolging af te zien. Over dat voorstel wordt op 2 augustus plenair gestemd.

Ook met het nieuwe wetsvoorstel over de Amazone paait Temer zijn achterban in de Kamer. Zelf ontkent de regering politieke motieven, de maatregel zou bedoeld zijn om de vrede in het gebied te garanderen. Na Temer's veto in juni was grote onrust ontstaan in Jamanxim. De nederzetters zagen hun kans op legalisering in rook opgaan en staken uit woede daarover auto's van de milieudienst in brand. Volgens de regering is het nieuwe wetsvoorstel nodig om de rust te doen weerkeren.