Auto's zijn gestrand door de vele regenval.
Auto's zijn gestrand door de vele regenval. © AFP

Waarom valt er bij orkaan Harvey zoveel regen? (En vier andere vragen)

De gevolgen van de orkaan Harvey zijn rampzalig. De enorme hoeveelheid regen zorgt voor ernstige overstromingen. En er komt nog veel meer.

Hoe kan er zo veel regen vallen bij deze orkaan?

Het is een samenloop van omstandigheden, zegt klimaatonderzoeker Rein Haarsma van het KNMI. Harvey heeft boven zee veel waterdamp kunnen opnemen omdat het zeewater voor de kust van Texas 1 tot 1,5 graad Celsius warmer is dan normaal. Dat betekent dat boven land meer neerslag kan vallen. Daar komt bij dat de orkaan langzaam beweegt en op een beperkte oppervlakte langdurig water kan lozen. Bovendien ligt in het gebied een front (scheiding tussen warme en koude luchtsoorten) dat ervoor zorgt dat lucht opstijgt en afkoelt, wat bijdraagt aan de regenval.

De komende dagen wordt nog veel meer regen verwacht. De orkaan volgt een grillige baan: hij keert terug naar zee, neemt daar waterdamp op en komt dan opnieuw aan land, naar verwachting ten oosten van Houston. Bij elkaar wordt een meter neerslag verwacht, meer dan in Nederland valt in een jaar.

Komt dit vaker voor in deze regio?

Van andere orkanen hoor je nooit wat omdat ze boven zee blijven

Harvey is de eerste zware orkaan die in Texas aan land komt sinds 2008, toen een vloedgolf die gepaard ging met orkaan Ike voor tientallen miljarden schade aanrichtte. Haarsma: 'Door allerlei factoren is het de afgelopen jaren vrij stil geweest in Texas. Er zijn wel vaker orkanen, maar daar hoor je nooit wat van omdat ze boven zee blijven.'

Is Harvey een gevolg van klimaatverandering?

Harvey is ontstaan door een combinatie van meteorologische omstandigheden die niet direct zijn terug te voeren op klimaatverandering, aldus Haarsma. Uit waarnemingen kan niet worden geconcludeerd dat orkanen nu vaker voorkomen dan vroeger. Behalve de opwarming van het zeewater spelen veel andere factoren een rol bij het ontstaan van orkanen, zoals El Nino en La Nina. Wel laten waarnemingen over de hele wereld zien dat hevige neerslag vaker voorkomt dan vroeger, wat wel te maken heeft met klimaatverandering. 'Ook als orkanen niet sterker worden nemen ze meer vocht op, waardoor er meer regen valt.'

Op grond van computermodellen verwachten klimaatdeskundigen in de toekomst juist minder orkanen. Haarsma: 'De atmosfeer zal stabieler worden omdat het middengedeelte van de atmosfeer - de luchtlaag op ongeveer 5 kilometer hoogte - sterker opwarmt dan het zeewater. Met een stabielere atmosfeer krijg je minder orkanen. Maar als er een orkaan ontstaat, wordt dat wel een hele sterke. Je krijgt een verschuiving: minder vaak voorkomende maar wel sterkere orkanen.'

Tekst gaat verder onder de afbeelding.

Als er een orkaan ontstaat wordt dat wel een hele sterke

Is Houston voldoende voorbereid op extreme regenval?

Wetenschappers en andere experts wijzen op de explosieve groei die de stad heeft doorgemaakt. De afgelopen decennia hebben zich miljoenen mensen in Houston en omgeving (Greater Houston) gevestigd. Grote gebieden met grasland (prairies) die altijd de regen opvingen zijn in de loop der jaren volgebouwd. 'Er is te weinig afvoercapaciteit voor water', zegt Bas Jonkman, hoogleraar integrale waterbouwkunde aan de TU Delft. Volgens hem is daar in de ruimtelijke planning 'beperkt' rekening mee gehouden. Bovendien zijn de waterreservoirs rond Houston verouderd, waardoor ze minder water kunnen opvangen zonder de dammen in gevaar te brengen. Jonkman voegt er wel aan toe dat geen enkele infrastructuur is berekend op de extreme regenval zoals die zich nu voordoet. 'Ook met bredere afvoerstromen en met meer groen kun je bij dergelijke neerslag overstromingen niet voorkomen.'

Wat moet er gebeuren om herhaling te voorkomen?

Ik verwacht dat er discussie komt over deze veiligheidsnormen

Jonkman: 'De waterafvoer in de stad moet meer capaciteit krijgen en er moet gekeken worden naar de dammen van de reservoirs, zodat de reservoirs meer water kunnen bevatten. In de Verenigde Staten zijn veiligheidsnormen zodanig dat bij een ontwerp rekening wordt gehouden met een gebeurtenis die eens in de honderd jaar voorkomt. Ik verwacht dat er discussie komt over deze veiligheidsnormen. Voor een stedelijk gebied, waar de schade in de miljarden kan lopen, lijkt de kans van eens in de honderd jaar te groot. Moet dat niet eens in de duizend jaar worden?'

Jonkman, die als onderzoeksleider heeft meegewerkt aan voorstellen voor een Deltaplan voor Houston en omgeving, vertrouwt erop dat de Amerikaanse autoriteiten na Harvey in actie zullen komen om de veiligheid te vergroten. Voor het in 2015 gepresenteerde Deltaplan, dat vooral is bedoeld om de gevolgen van een stormvloed te beperken, is volgens hem zowel in Texas als in Washington politieke steun. Tot uitvoering is het nog niet gekomen. Harvey zal daar binnen afzienbare termijn verandering in brengen, verwacht Jonkman, zoals in New Orleans gebeurde na de ramp met orkaan Katrina in 2005.