Een winkel vol Mussolini-parafernalia in Predappio.
Een winkel vol Mussolini-parafernalia in Predappio. © Hollandse Hoogte / Panos Pictures

Waarom Italië fascistische aanstekers en koelkastmagneten nu pas echt verbiedt

Geen aanstekers meer met Benito Mussolini's gezicht erop, geen gestrekte rechterarmen meer op de voetbaltribunes van S.S. Lazio en geen fascistische standbeelden meer zonder bijhorende uitleg. De Italiaanse Tweede Kamer heeft een wet goedgekeurd waarbij het bezitten of verkopen van fascistische propaganda niet langer wordt toegestaan. Overtreders riskeren een gevangenisstraf van maximaal drie jaar.

De fascistische groet zal verboden worden in Italië, meer dan 70 jaar nadat er een einde kwam aan de Tweede Wereldoorlog en het lichaam van Mussolini ondersteboven werd opgehangen op een plein in Milaan. Fascistische monumenten, zoals een aantal triomfzuilen in Rome met de letters DUX of DUCE erop (naar de bijnaam van Mussolini), zullen een metamorfose moeten ondergaan. De monumenten mogen blijven, de teksten aangepast.

De wet is een aanscherping van een al bestaande wet, die volgens tegenstanders echter iedere slagkracht miste. Zo was het in Italië enkel verboden propaganda te verspreiden die als doel heeft de oude Fascistische Partij weer aan de macht te helpen. T-shirts en koelkastmagneten met Mussolini's beeltenis erop vielen daar niet onder, waardoor de handel erin welig tierde.

Het is ridicuul om aanstekers te verbieden alleen omdat het gezicht van Mussolini erop staat

Burgemeester van Predappio

Nergens is dat beter terug te zien dan in Mussolini's geboorteplaats Predappio, waar de verkoop van fascistische prullaria een van de belangrijkste inkomstenbronnen is. Jaarlijks trekt het kleine dorpje ruim 60 duizend toeristen.

Onlangs zei de burgemeester van Predappio, zelf lid van de linkse regeringspartij Partito Democratico (PD), tegen de website Politico dat hij geen bezwaren ziet in het werk van zijn dorpsgenoten. 'Fascisme is geschiedenis, geschiedenis is cultuur en daar moeten we over praten. Het is ridicuul om aanstekers te verbieden alleen omdat het gezicht van Mussolini erop staat. In plaats van souvenirs te verbieden, zouden we moeten praten over wat het fascisme voor ons betekende.'

Lang kenmerkte dat argument de manier waarop Italië met zijn eigen fascistische verleden omging. Maar de verhoudingen beginnen te veranderen onder druk van de Europese migratiecrisis, die zich de laatste twee jaar hoofdzakelijk op Italiaans grondgebied afspeelt.

Hoewel de neofascistische partijen zelf relatief klein zijn, leveren ze al wel verschillende burgemeesters en wethouders in noordelijke steden. Bovendien is de extreem-rechtse antimigratiepartij Lega Nord inmiddels goed voor ongeveer 15 procent van de stemmen en schuiven ook andere partijen in hun kielzog op naar steeds strengere antimigratiestandpunten.

De wet dient als rem op neofascistische oprispingen en een terugkeer van extreem-rechtse ideologie

Emanuele Fiano, Partito Democratico

Zo werd het dinsdag geaccepteerde wetsvoorstel niet gesteund door de populistische Vijfsterrenbeweging, de grootste oppositiepartij van Italië, en het centrum-rechtse Forza Italia van Silvio Berlusconi, de eerste naoorlogse premier die zijn regering openstelde voor neofascisten. Volgens beide partijen druisen de verboden in tegen de vrijheid van meningsuiting.

Emanuele Fiano, die de wet namens regeringspartij PD opstelde, zei in de Italiaanse krant La Repubblica dat 'de wet geen aanslag is op persoonlijke vrijheden, maar dient als rem op neofascistische oprispingen en een terugkeer van extreem-rechtse ideologie'.

Forza Nuova organiseert 28 oktober een 'Mars der Patriotten' naar Rome

Zo'n rem is nodig, zei hij. Zo organiseert een van de meest reactionaire neofascistische partijen van Italië, Forza Nuova, 28 oktober een mars naar Rome. Dan is het precies 95 jaar geleden dat Mussolini met zijn zwarthemden naar Rome trok en de macht greep. Deze 'Mars der Patriotten' is volgens de partij bedoeld als protest tegen 'het geweld en de verkrachtingen van migranten die ons land leegroven'.

Ondanks stevige protesten van linkse politici zal de mars gewoon doorgaan. Ook zal het nieuwe verbod op de Romeinse groet, zoals de Hitlergroet in Italië te boek staat, en fascistische prullaria dan nog niet van kracht zijn. De wet moet eerst nog door de Senaat worden goedgekeurd.

Het valse beeld van Mussolini

Het fascisme heeft zijn oorsprong in Italië, waar Mussolini met behulp van knokploegen in 1922 in Rome de macht greep. Veel neofascisten vinden dat het beeld van het Italiaanse fascisme wordt vertroebeld door de misdaden van de Duitsers; een mening die relatief gewoon is in Italië.

In 2003 zei premier Berlusconi dat Mussolini nooit iemand heeft vermoord, maar zijn tegenstanders op vakantie stuurde. Dat is onjuist. Mussolini's legers richtten slachtpartijen aan op de Balkan en in Afrika, en deporteerden duizenden Joden naar vernietigingskampen.