Waarom de autonome status van Sint Maarten de noodhulp vanuit Nederland bemoeilijkt

Nederland kan alleen adviseren en ondersteunen, geen beslissingen nemen voor het land

Terwijl de Nederlandse noodhulp voor Sint Maarten maar aarzelend op gang komt, zijn er al de eerste verwijten. Waarom was het eiland zo kwetsbaar voor de storm? Waarom zo'n gebrekkige voorbereiding? Had Nederland niet eerder in actie moeten komen? Waarom was de gevolmachtigd minister van Sint Maarten in Den Haag donderdagochtend niet gevraagd aanwezig te zijn bij het kabinetsberaad in het Nationaal Crisis Centrum? Het kwam critici allemaal erg onprofessioneel over.

Bijna alle antwoorden zijn terug te voeren op het feit dat Sint Maarten een autonoom land is binnen het koninkrijk. Nederland kan wel adviseren en ondersteunen, maar mag geen beslissingen nemen voor het land. Bovendien wijst het kabinet op de onvoorspelbaarheid van de kracht van een orkaan.

'Iedereen heeft gehoord hoe zichzelf in veiligheid te brengen', zei Rutte donderdag na crisisoverleg in Den Haag. 'Er is de afgelopen weken verschrikkelijk hard gewerkt door heel veel mensen. Maar dit is een orkaan van een epische omvang. Met windkrachtsnelheden die oplopen tegen de 300 kilometer per uur. Dus dat is zeer verwoestend.'

Een bijzondere rol is weggelegd voor demissionair minister Ronald Plasterk (Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties). Eigenlijk had hij al afscheid genomen van het Caribisch deel van het koninkrijk. Plasterk bezocht half augustus in een week tijd de zes overzeese eilanden waarmee hij de afgelopen vijf jaar zoveel te stellen heeft gehad. Het wachten was nog slechts op een nieuw kabinet. Maar door de verwoestende orkaan Irma die woensdagnacht over Sint Maarten raasde, is het Antillen-dossier weer helemaal terug op zijn bureau. 

Met alle stekelige vragen die daar steevast bij horen. Vragen die allemaal teruggaan op de staatkundige keuze die vanaf 10 oktober 2010 van kracht is. Aruba, Curaçao en Sint Maarten zijn sindsdien autonome landen in het koninkrijk. Bonaire, Sint Eustatius en Saba (BES) zijn bijzondere gemeenten van Nederland. Waarbij het van meet af aan de vraag is geweest of Sint Maarten (opgedeeld in een Frans en Nederlands deel) niet te klein is om een zelfstandig land te zijn.

Die schaalgrootte, met nauwelijks 40 duizend inwoners op het Nederlandse deel van Sint Maarten, wreekt zich bij deze ramp. Het helpt niet dat de onderlinge verhoudingen voortdurend gespannen zijn. De regeringen van Sint Maarten en Curaçao hebben in het tijdperk-Plasterk officiële aanwijzingen vanuit Nederland gekregen hun financiën op orde te brengen, op Sint Maarten mengt Nederland zich actief in corruptiebestrijding en de premier van Aruba ging zelfs in hongerstaking tegen hem onwelgevallige Nederlandse bemoeienis - door Nederland altijd gerechtvaardigd met de waarborgfunctie die het voor de vroeger gekoloniseerde eilanden nu eenmaal heeft.

In deze context, van zwak en snel gepikeerd bestuur daar en irritaties hier, springt Nederland nu bij om noodhulp te leveren en de schade te inventariseren. Defensie gaat daarbij voorop. Want Sint Maarten mag dan een autonoom land zijn, het heeft geen eigen krijgsmacht.

Ondertussen sijpelen berichten door over plunderingen op het eiland. Bewoners halen winkels of huizen leeg, vaak op zoek naar eten

Uit de eerste berichten van Nederlandse militairen blijkt hoe zij donderdag, enkele uren na de ramp, oprecht proberen te helpen, maar hoe lastig dat is. Zo zijn twee grote marineschepen en twee vliegtuigen van de luchtmacht naar het rampgebied gestuurd. Maar tot op heden is aanmeren of landen op het Caribische eiland niet gelukt, omdat het vliegveld en de havens te zwaar beschadigd zijn.

Ondertussen sijpelen berichten door over plunderingen op het eiland. Bewoners halen winkels of huizen leeg, vaak op zoek naar eten. Ook hier stelt Nederland zich bescheiden op in de rol die het kan spelen. 

Het handhaven van de openbare orde is een taak van Sint Maarten zelf. 'Nederland biedt wel ondersteuning aan het lokale bestuur voor het bieden van veiligheid. Daarvoor zijn de militairen ook aanwezig', benadrukt Plasterk. Maar verder dan een helpende hand gaat de hulp niet. 

Meer lezen?

Orkaan Irma was op Sint Maarten 'hell of a ride'
De superorkaan Irma treft de eilanden in het Caribisch gebied ongenadig hard. Volgens de eerste berichten is er grote schade op Sint Maarten en de andere eilandjes waar Irma woensdag als eerste aan land ging. Lees hier het liveblog terug. 

Ravage op Sint Maarten is enorm, Rutte roept ministers bijeen voor crisisoverleg
De Nederlandse marine spreekt van 'zeer grote materiële schade' op het door orkaan Irma getroffen Sint Maarten. Lees hier het hele artikel.  

Op Sint-Maarten adviseren ze onze verslaggever: 'De badkamer is uw bunker, meneer'
'De badkamer is uw bunker, meneer.' De jonge vrouw achter de balie van het hotel blijft me glimlachend aankijken. Net als toen ze mij een 'stormlamp' overhandigde.  Lees hier de reportage. (+)