Een congres in het Unesco-hoofdkwartier in Parijs.
Een congres in het Unesco-hoofdkwartier in Parijs. © EPA

VS trekken zich vanwege 'extreme politisering' terug uit VN-organisatie Unesco

De Verenigde Staten trekken zich terug uit Unesco, de organisatie voor cultuur en onderwijs van de Verenigde Naties. Belangrijkste reden is de volgens de Amerikanen te pro-Palestijnse houding. Na de aankondiging donderdag volgde Israël het Amerikaanse voorbeeld.

Met het vertrek, dat per 31 december 2018 moet ingaan, trekken de Amerikanen zich verder terug uit een multilaterale wereld. Eerder verliet Trump het klimaatakkoord van Parijs, en sloot hij de deur naar het handelsakkoord TPP. Vrijdag zal de Amerikaanse president waarschijnlijk het nucleaire akkoord met Iran op losse schroeven zetten.

Nadat de Palestijnse gebieden in 2011 als nieuw lid waren verwelkomd, weigerden de Amerikanen hun contributie nog te betalen

De relatie met Unesco was al gespannen. Nadat de 194 lidstaten in 2011 met overgrote meerderheid de Palestijnse gebieden als nieuw lid hadden verwelkomd, weigerden de Amerikanen hun contributie nog te betalen, zo'n 70 miljoen dollar (bijna een kwart van het totale budget) per jaar. Dit was het gevolg van een wet uit de jaren negentig, die het de Amerikaanse regering verbiedt VN-organisaties te bekostigen die ook Palestijnen toelaten.

Barack Obama deed pogingen die wet te schrappen, maar die haalden het niet. De Amerikanen bleven wel lid van Unesco, terwijl hun schuld opliep tot boven de vijfhonderd miljoen dollar.

Nu geeft het Amerikaanse ministerie van Buitenlandse Zaken de 'anti-Israëlische partijdigheid' van Unesco als belangrijkste reden voor het Amerikaanse opstappen. In 2015 veroordeelde Unesco Israël omdat het de Al Aqsa moskee op de Tempelberg in Jeruzalem had geschonden, en 'illegale maatregelen had genomen tegen de vrijheid van godsdienst'. Afgelopen zomer heeft Unesco de oude stad van Hebron, op de door Israël bezette Westelijke Jordaanoever, tot Palestijns Werelderfgoed uitgeroepen.

Israël-vriendelijk beleid

Helaas is de extreme politisering van Unesco een bron van chronische schande geworden

VN-ambassadeur Haley

Dat laatste was de druppel, zei de Amerikaanse VN-ambassadeur Nikki Haley donderdag in een verklaring. 'Het doel van Unesco is op zich goed. Helaas is de extreme politisering een bron van chronische schande geworden. (...) Amerikaanse belastingbetalers hoeven niet te betalen voor beleid dat vijandig is aan onze waarden en spot met rechtvaardigheid en gezond verstand.'

De regering-Trump voert een Israël-vriendelijk beleid - ook al zijn sommige Trump-aanhangers uitgesproken anti-semitisch. Trump uitte al voor zijn aantreden ongekende kritiek op Barack Obama, toen die weigerde een VN-resolutie te blokkeren die het Israëlische nederzettingenbeleid veroordeelde. Ook speelde Trump met de gedachte de Amerikaanse ambassade naar Jeruzalem te verhuizen.

De Israëlische premier Benjamin Netanyahu juichte de Amerikaanse stap donderdag toe. 'Dit is een moedig en moreel besluit', zei hij in een verklaring, 'want Unesco is een absurdistisch theater geworden. In plaats van de geschiedenis te conserveren, vertekenen ze die.' Vervolgens kondigde Netanyahu aan de Unesco ook te verlaten.

Communistisch-gezind

Directeur-generaal Irinia Bokova van Unesco deed donderdag geen moeite haar teleurstelling te verbergen. 'In een tijd waarin conflicten samenlevingen in de hele wereld verscheuren, is het bijzonder betreurenswaardig dat de Verenigde Staten zich terugtrekken uit ene organisatie die onderwijs bevordert ten behoeve van de vrede, en cultuur beschermt die onder vuur ligt. Dit is een verlies voor Unesco. Dit is een verlies voor de VN-familie. Dit is een verlies voor het multilateralisme.'

Een van de doelen van Unesco is het bestrijden van het analfabetisme. Het ziet onderwijs als een van de manieren om fundamentalisme te bestrijden. Er loopt bijvoorbeeld een groot project in Afghanistan. Een andere taak is het erfgoededucatie, onder meer in Libië en Irak.

De Amerikanen zijn in 1984 ook al uit Unesco gestapt, destijds omdat president Ronald Reagan de organisatie te communistisch-gezind vond. George W. Bush herstelde de internationale culturele orde in 2002.