Via de scanner naar Gare du Nord

Parijs wil nieuwe veiligheidsportalen laten bouwen om de bagage van Thalysreizigers te controleren

Als het aan Frankrijk ligt, worden treinreizigers naar Parijs voortaan grondig doorgelicht. Maar verhoogt dat de veiligheid echt? 'De maatschappij als geheel blijft kwetsbaar.'

Wie vanaf 20 december met de Thalys wil reizen, zal eerder van huis moeten. Op het station zal de treinreiziger zich in de vertrekhal van een vliegveld wanen. Hij zal er vergelijkbare wachtrijen aantreffen, met passagiers die allemaal de veiligheidsprocedure moeten doorlopen.

Ségolène Royal, de Franse minister van Milieu en Transport, liet er dinsdag weinig onduidelijkheid over bestaan. Parijs wil nieuwe veiligheidsportalen laten bouwen om de bagage van Thalysreizigers te controleren, ook op de Nederlandse stations. Om welke veiligheidsscans het gaat, specificeerde ze niet. Royal wil een gesloten systeem; de toegang tot het perron in Amsterdam moet straks hetzelfde zijn als in Parijs. 'Als het nodig is, komen we ze zelf installeren', aldus de minister.

Voortouw

Het systeem moet een nieuwe aanslag in de internationale trein voorkomen. Na de aanslagen van 13 november in Parijs maken de Fransen haast met extra veiligheidsmaatregelen. Het brein achter de terreurdaden, Abdelhamid Abaaoud, was mogelijk ook betrokken bij de aanslag in de Thalys op 21 augustus. Toen sloot een man zichzelf met een doorgeladen kalasjnikov op in een toilet van de Thalys van Amsterdam naar Parijs. Op het moment dat hij wilde toeslaan weigerde zijn geweer en wisten passagiers de man te overmeesteren. Er vielen wel drie gewonden.

Frankrijk heeft de NS nu gevraagd te onderzoeken of en wanneer de veiligheidsportalen op het Nederlandse deel van het traject kunnen worden geplaatst. Het land neemt zelf het voortouw. Nog voor Kerst worden de Thalysperrons op de stations Paris-Nord en Lille Europe voorzien van veiligheidstoegangen.

De afgelopen dagen konden passagiers al proeven wat dit nieuwe veiligheidsregime betekent. Door de verhoogde terreurdreiging in België vonden op stations als Brussel-Zuid bagage- en identiteitscontroles plaats. 'We vragen reizigers om dertig minuten voor vertrek aanwezig te zijn, een geldig identiteitsbewijs mee te nemen en een geprint vervoersbewijs boven op de gebruikelijke kaart te laten zien', aldus Thalys in een bericht.

Ondanks de dringende oproep van de Franse verkeersminister is het volgens de NS, de partner van Thalys in Nederland, nog niet zeker of de Franse 'veiligheidsdam' ook werkelijk op de Nederlandse Thalysstations Amsterdam CS, Schiphol en Rotterdam CS wordt geïnstalleerd. 'We gaan eerst met alle betrokken partijen in gesprek', zegt een woordvoerder.

Zwartrijders

De vraag is niettemin of alle maatregelen het gevoel van veiligheid vergoten

Veel Nederlandse stations kennen al toegangspoortjes bij de ingang, maar die zijn bedoeld om zwartrijders uit de trein te weren en agressie op het spoor tegen te gaan. Het controleren van passagiers en hun bagage gaat een stuk verder, aldus de NS-woordvoerder.

Sinds augustus geldt al een streng veiligheidsregime in de stations waar internationale treinen vertrekken en arriveren. Politieagenten en marechaussees patrouilleren regelmatig in de treinen en op de perrons. Agenten mogen ook identiteitsbewijzen controleren, bagage doorzoeken en passagiers fouilleren.

Om de trein veiliger te maken willen de Fransen ook een treinkaartjes op naam verplichten, zoals in de luchtvaart al jaren gebruikelijk is. Nu kunnen reizigers zonder zich te legitimeren een kaartje kopen aan het stationsloket. Zo ging het ook met de dader van de aanslag in augustus. Die betaalde zijn kaartje contant bij het loket en hoefde zijn paspoort niet te tonen.

De vraag is niettemin of alle maatregelen het gevoel van veiligheid vergoten. Uit onderzoek bleek eerder het tegendeel. Volgens Ira Helsloot, hoogleraar in Nijmegen en expert op het gebied van crisisbeheersing en veiligheidszorg, boezemen ze juist angst in. 'Je benadrukt dat er een verhoogd risico is', zei hij zaterdag in de Volkskrant.

Extra maatregelen zijn in zijn ogen vaak dure en onverstandige investeringen. Steeds weer andere subsystemen (vliegtuigen, evenementen, hogesnelheidslijnen) worden beschermd, terwijl het nut daarvan niet of nauwelijks is aangetoond. 'Maar de maatschappij als geheel blijft kwetsbaar.'

‘Brein’ van Parijs had ook La Défense op het oog

Abdelhamid Abaaoud, het vermoedelijke brein achter de aanslagen van 13 november in Parijs, was in de buurt van de concertzaal Bataclan terwijl de gijzelingsactie daar nog in volle gang was. Beveiligingscamera’s registreerden hem nabij de concertzaal. Dat heeft officier van justitie François Molins dinsdag gezegd. Abaaoud was een van de terroristen die eerder die avond Parijse terrassen onder vuur namen. De Belgische jihadist, die vorige woensdag werd gedood bij een inval van de politie in de Parijse voorstad Saint-Denis, werd op de avond van de aanslagen gefilmd door een bewakingscamera toen hij een metrostation binnen ging. Dat was vlak bij de plek waar de terroristen later een auto met machinegeweren bleken te hebben achtergelaten. Volgens Molins was Abaaoud ook van plan een zelfmoordaanval te plegen op het Parijse zakendistrict La Défense. Berichten hierover waren tot gisteren niet officieel bevestigd.

Daarnaast geven de veiligheidschecks in de luchtvaart ook maar een beperkte garantie. Zo wisten terroristen ondanks alle controles een bom aan boord van een Russische passagiersvliegtuig te krijgen. Bij de ramp met de Airbus A321-200 kwamen op 31oktober 224 mensen om het leven.

Er is op dit moment volgens het ministerie van Veiligheid en Justitie geen dreiging op het Nederlandse spoor. De vraag is dus of minister Van der Steur gehoor zal geven aan de oproep van zijn Franse collega. In september noemde hij permanente paspoortcontroles en bagagechecks zoals op luchthavens nog een brug te ver voor de Nederlandse stations.

Dat was na een minitop in Parijs over de beveiliging op de stations, die afgelopen zomer na de verijdelde aanslag in de Thalys plaatsvond. De meeste ministers bleven destijds volgens Van der Steur ver weg van 'het paardenmiddel' detectiepoortjes op de stations. Het werd als een logistieke nachtmerrie gezien. Er gaan immers veel meer reizigers met de trein dan met het vliegtuig. Ook werd veel waarde gehecht aan het vrije verkeer van goederen en personen, zoals vastgelegd in het Schengenverdrag. 'We moeten niet overreageren', zei Violeta Bulc, Europees commissaris van transport.

De verbinding onder het Kanaal wordt als bijzonder riskant gezien

Overigens geldt op sommige Europese trajecten al wel een streng controleregime. Zo kent de Eurostar tussen Brussel en Londen bagagecontroles en moeten passagiers door een scanner. De verbinding onder het Kanaal wordt als bijzonder riskant gezien en bovendien valt Groot-Brittannië buiten Schengen. Dat zegt overigens niet alles. Sinds de aanslag in Madrid in 2004 wordt op de Spaanse hogesnelheidstreinen de bagage van passagiers onderzocht.

In september werd uiteindelijk besloten tot meer patrouilles, beter uitwisselen van informatie en nauwer samenwerken van de inlichtingendiensten, benadrukt het ministerie van Veiligheid en Justitie in een reactie op de plannen van Ségolène Royal. 'Maar we gaan het Franse voorstel goed bekijken.'

Twee maanden geleden zei minister Van der Steur in het AD: 'Honderd procent veilig wordt het nooit. Dat moet de Nederlandse bevolking goed beseffen.'