De MSC Divina bij Venetië.
De MSC Divina bij Venetië. © REUTERS

Venetië wordt doodmoe van de toeristen: cruiseschepen mogen niet meer tussen de gondels doorvaren

Na Amsterdam neemt ook Venetië het besluit om cruiseschepen via een minder toeristische route te laten varen. Niet alleen voor het stadsbeeld, maar ook om het overschot aan toeristen tegen te gaan.

Niet meer via het Giudeccakanaal en pal tussen de gondels richting het mooiste plein ter wereld, het Piazza San Marco, maar helemaal naar de andere kant van de lagune, via de industriële Margherahaven: dat is het lot van de zeshonderd cruiseschepen die het Noord-Italiaanse Venetië jaarlijks aandoen.

Schepen zwaarder dan 55 duizend ton moeten de stad binnenkort benaderen via een iets minder toeristische route, aldus de burgemeester. Daarmee volgt Venetië een besluit van die andere toeristenmagneet van West-Europa, Amsterdam, dat eerder dit jaar ook aankondigde aanmerende cruiseschepen uit het centrum te willen weren.

Verhitte discussie

Met deze beslissing komt een voorlopig einde aan jaren vol verhitte discussie en soms onbeheerste razernij, inclusief protestmarsen, rookbommen en schermutselingen met toeristen. Dat komt omdat de twee grote problemen van het huidige Venetië in de cruisebusiness samenkomen: het enorme toeristenoverschot; en het feit dat de stad met 117 eilandjes en 150 kanalen, langzaam aan het zinken is.

Want Venetië, waar deze regenachtige week opnieuw het alarm voor hoog water dagelijks afging - bijna 15 procent van de stad staat momenteel onder water, zakt langzaam haar eigen lagune in. Dat komt enerzijds door een stijging van de zeespiegel, maar anderzijds omdat de houten fundering onder de stad al jaren wegrot. Zo stelde een overheidsstudie in maart dat Venetië binnen honderd jaar wel eens volledig onder water kan staan. Wat daarbij bepaald niet helpt, is de op de grondvesten beukende golfslag, afkomstig van de megacruiseschepen die het centrum dagelijks binnenvaren.

Maar de schepen brengen meer dan alleen golfslag: ze brengen vooral toeristen, het tweede probleem van de stad. Nergens ter wereld is de verhouding lokale bevolking-toeristen zo disproportioneel als in Venetië: tegenover elke Venetiaan lopen er gemiddeld 84 toeristen door de steegjes van de stad.

Een tweede huis in Venetië geldt al jaren als statussymbool onder rijke Italianen, Russen of Amerikanen. Het gevolg is dat honderden panden maar sporadisch worden bewoond en de rest van de tijd, bijvoorbeeld via Airbnb, worden verhuurd aan de ruim 22 miljoen jaarlijkse toeristen.

Exodus

Omdat niemand wil wonen in een constant defilé van toeristen, opgedoft met het mooiste uit hun ratelende rolkoffertjes, verlaten steeds meer Venetianen de stad: op Campo San Bartolomeo registreert een meter de dagelijkse exodus. Daarop is te zien dat er sinds de pest in 1630 niet zo'n zware bevolkingsafname was als de afgelopen jaren. Die vertrekkende inwoners laten op hun beurt weer lege huizen achter, die weer worden verhuurd aan nieuwe toeristen, die weer bewoners wegjagen, enzovoorts.

Vanwege die vicieuze cirkel bevindt de Venetiaanse gemeenteraad, net als lotgenoten Amsterdam en Barcelona, zich in een continue belangenstrijd tussen de toerist (die geld oplevert) en de bewoner (die mag stemmen), waarbij de eerste meestal aan het langste eind trekt. Zo werd een beslissing uit 2013 om cruiseschepen te weren in 2015 alweer ongedaan gemaakt omdat het te veel banen zou kosten in de toeristensector.

Deze week echter, zo benadrukte burgemeester Luigi Brugnaro, won het belang van de Venetiaan wel degelijk. Daarmee borduurt Brugnaro voort op de lijn die hij sinds zijn aantreden in 2015 inzette. Zo verbood hij eerder dit jaar de opening van nieuwe hotels in het oude centrum en werkt hij aan plannen voor een dagelijks toeristenlimiet in zijn stad. Ook varen er sinds kort speciale waterbussen door de kanalen van Venetië, enkel en alleen beschikbaar voor Venetianen.