Van de eerste schok tot 'de verbazing voorbij': commentatoren over Trump - 1 jaar na zijn uitverkiezing

'Als er iets goed gaat claimt hij succes, in werkelijkheid doet hij zelf niets'

Politiek commentatoren blikken een jaar na de uitverkiezing van Donald Trump als president van de Verenigde Staten terug op hun reactie vlak na de uitslag. En hoe denken ze er nu over?

Han ten Broeke, VVD-buitenlandwoordvoerder in de Tweede Kamer

9 november 2016, in de Volkskrant
'We moeten met hem dealen. Ik denk dat samenwerken met hem kan en moet. Het is in elk geval duidelijker dan ooit dat we onze eigen broek moeten ophouden op veiligheidsgebied.'

Ten Broeke nu:

'Met dit Witte Huis hebben we heel veel onvoorspelbaarheid gekregen. Het heeft de positie van het Westen in de wereld geen goed gedaan. Een van de gevolgen is dat Europa zelfstandiger moet worden en iedereen realiseert zich dat ook. Neem het klimaatakkoord in Parijs; Europese landen pakken daar zélf door. Ik ben gesterkt in de analyse die ik toen maakte.

We hoeven het niet met hem eens te zijn, maar we moeten met hem dealen. Een alternatief is er niet

Han ten Broeke

'Trump kreeg een duidelijk mandaat om een 'olifant door de porseleinkast' te zijn; dat werd ook van hem verwacht. Maar ik denk dat hij in het tweede jaar van zijn presidentschap zal inzien dat hij niet voortdurend het conflict moet opzoeken. Dat het multilateralisme waar hij geen voorstander is, wel degelijk in het belang is van de VS.
 
'Ik heb heel veel vertrouwen in de Amerikaanse checks and balances. De grondwet is een hele sterke. We zien dat Trump vaak heel hoog inzet, om daarna door de grondwet, de realiteit of - verrassend genoeg - door zijn eigen mensen te worden gecorrigeerd. De wal keert het schip. Trump heeft tijdens zijn campagne geweigerd steun uit te spreken voor artikel 5 van de Navo, maar inmiddels zoekt ook hij in de bestaande veiligheidsalliantie opnieuw zijn heil.

'Ik hoop op een normalisatie in het tweede jaar van zijn presidentschap. Laten we een beetje vertrouwen hebben in het Amerikaanse systeem. We hoeven het niet met hem eens te zijn, maar we moeten met hem dealen. Een alternatief is er niet.'

Karin Spaink, columnist

16 november 2016, in Het Parool:


'Voor alle checks & balances zijn we teruggeworpen op de vierde pijler der democratie: de pers. Kranten die kritische vragen stellen, journalisten die eigen onderzoek doen, media die geen genoegen nemen met simpele antwoorden en die hinderlijk doorvragen. Zorg voor controle: versterk de vierde macht waar je kunt.

Ik denk niet dat je democratische instituten in een jaar tijd kan slopen, dus er is nog hoop

Karin Spaink

Spaink nu:

'Mijn grote schrik toen was dat Trump weinig tegenspraak zou krijgen, aangezien hij ook een meerderheid in het Congres zou hebben. Vandaar dat mijn hoop op de pers gevestigd was, als enige oppositie. Een deel van de journalistiek in de Verenigde Staten doet vreselijk zijn best. Er wordt zo ontzettend veel onderzoek gedaan, maar de vraag is of het wel genoeg is.

'Alles in Amerika is zó 'partisan', zo partijdig geworden. Er is geen nuance meer, er is geen middengroep meer die serieus naar argumenten luistert, die meningen weegt. Het geloof in onderzoek, in overleg, in waarheid verliest steeds meer aan kracht. Als iemand zoals Ryan Lizza, de politiek verslaggever van The New Yorker, al twijfelt of de pers nog wel helpen kan, dan moet je je toch echt serieus zorgen gaan maken.

'Met deze regering is het zo'n rücksichtslos wegvagen van feiten. Het gaat over dingen die echt eenvoudig te verifiëren zijn. En toch zijn er genoeg mensen die met het grootste gemak zeggen: ja, dan zal Trump ook wel gelijk hebben. Ik snap ook wel: geen waarheid is absoluut. Maar je moet wel gewoon durven zeggen: 'bij mijn inauguratie waren er minder mensen dan bij de vorige.'

'Hoe zorg je dat mensen weer op feiten vertrouwen, dat je dingen kan controleren, dat je niet alle bronnen moet geloven? En dat Facebook wellicht niet de beste bron is van nieuws? Ik denk niet dat je democratische instituten in een jaar tijd kan slopen, dus er is nog hoop. Toch geldt hier: iets kapotmaken is makkelijker dan opbouwen.'

Martin Sommer, columnist

12 november 2016, in de Volkskrant:


'Voorheen bestond blank Amerika uit een onafzienbaar grote middenklasse. Met niet al te grote inkomensverschillen en dezelfde levensstijl. Nu is de lagere middenklasse afgezakt. Hun banen zijn slechter betaald, hun huwelijken mislukt, hun sociale omgeving verdwenen. Ze voelen zich ook fysiek in de steek gelaten door hun geslaagde landgenoten die het land nog wel besturen maar de mensen over wie het gaat niet meer zien.'

Internationale diplomatie is weinig gebaat bij Trumps 'winner takes all'-mentaliteit, om het zacht te zeggen

Martin Sommer

Sommer nu:

'Trump een jaar later, daar knap ik niet van op. De redenen liggen voor de hand. Een zakenman aan het hoofd van de belangrijkste democratie van de wereld, dat heeft nogal risico's opgeleverd. Internationale diplomatie is weinig gebaat bij zijn 'winner takes all'-mentaliteit, om het zacht te zeggen. Zijn wazige betrekkingen met de Russen worden in snel tempo problematischer. En zijn kiezers schieten weinig op met een sociaal-economische politiek die vooral voordelig lijkt voor de financiële clan die voordien al weinig klagen had.

'Toch zijn de meeste Trumpstemmers hun president nog trouw en dat kan ik begrijpen. De Democraten hebben ook een jaar na het debacle van Hillary Clinton nog geen begin van een ander verhaal. Amerika wás een verdeeld land, maar die verdeeldheid is door het aanwakkeren van de diversiteit onder leiding van Hillary alleen maar erger geworden. Diversiteit is niet een idee dat verenigt, maar juist splijt. Hillary's verlies was de schuld van iedereen behalve haarzelf, en ook dat is een jaar later niet veranderd. In die zin is ze de spiegel van Trump. Twee narcisten, een linkse en een rechtse.'

Tekst gaat verder onder de foto.

Derk Jan Eppink, oud-Europarlementariër en columnist

9 november 2016, in de Volkskrant:


'De drieschaar - anti-immigratie, anti-globalisering en anti-establishment - die de Brexit veroorzaakte, is geen eendagsvlieg. Dezelfde factoren splijten de Verenigde Staten. Trump, aanvankelijk weggehoond als buitenstaander, leidde eigenlijk een anti-establishmentbeweging. Hij deed een vijandige overname van het Republikeins platform en beraamde daarna een inbraak in het Democratisch electoraat. Vooral in de Rust Belt, het 'Wallonië van Amerika' met staten als Ohio en Michigan.

Democratische leiders lieten, net als Europese socialisten, demografie voorgaan op sociologie. Via de voordeur haalden ze nieuwkomers binnen, als nieuw electoraat. Tegelijk joegen ze de arbeidersklasse eruit via de achterdeur. Als de oude, trouwe kiezers klaagden, kregen ze te horen dat ze racisten waren. 'Witte mannen.'

Democraten zeggen in noodgevallen altijd: 'Republikeinen zijn racistisch

Derk Jan Eppink

Eppink nu:

'De politieke verandering van vorig jaar was dat de Republikeinse partij plotseling ook de partij van de gewone man werd. Republikeinen zijn eigenlijk conservatief, vicepresident Mike Pence is een goed voorbeeld. Trump maakte de uitstraling van de partij meer populistisch. Daarmee drongen de Republikeinen door tot in de achterban van de Democraten: blanke Amerikanen met lagere inkomens.

'Maar Trump begon zijn presidentschap struikelend en 'Charlottesville' was plat op de neus. Ik geloof niet dat hij 'racisme' heeft gelegitimeerd. Dat proberen zijn tegenstanders ervan te maken omdat 'ras' het meest gevoelige thema is. Democraten zeggen in noodgevallen altijd: 'Republikeinen zijn racistisch'. De jonge lichting Republikeinen telt veel zwarte Amerikanen. Democraten moeten ook in eigen huis kijken. Donna Brazile, kortstondig partijvoorzitster, schrijft in haar boek 'Hacks' dat ze zich door stafleden van Clinton behandeld voelde als 'Patsey the slave'.

'Democraten zijn nog in rouw en bang voor zelfonderzoek. Voorlopig geven ze de schuld voor hun verlies aan 'de Russen'. Ik moet zeggen dat het boek van Brazile het begin van zelfonderzoek kan zijn. Net als de PvdA zijn de Democraten de 'gewone man' kwijt. De 'deplorabelen' komen niet zo maar terug. Ik denk dat het Clinton tijdperk voorbij is. Bernie Sanders voelt zich nu het hart van de partij. Republikeinen staan niet sterk omdat ze sterk zijn, maar omdat de Democraten zo zwak staan. Zij dreigen de 'SP van Amerika' te worden.'

Alexander Pechtold, leider van D66

9 november 2016, op Twitter:


'Voel me echt beroerd door zege Trump. Tegelijk voel ik zoveel extra motivatie om haat en verdeeldheid niet ook ons land te laten vergiftigen.'

Pechtold nu:

'Wat ik het afgelopen jaar het meest schokkend vond, was de desinteresse in feiten. Welk wapen is daar tegen bestand? Vroeger spraken ze al van 'fact-free politics.' Maar dat er nu een president is die daar sans gêne aan doet, vind ik heel eng.

'Als ik Trumps tweets zag, had ik de neiging om even te kijken, of hij het wel echt was. Maar inmiddels ben ik die verbazing zo ver voorbij dat ik niet meer hoef te kijken. Omdat ik weet, ook al is het knettergek, dat hij het toch is.

'Kijk naar zijn dubbelhartigheid wanneer een wit persoon een pistool leeg schiet versus iemand van kleur die hetzelfde doet. Dit zijn zaken die ons terug de geschiedenis inwerpen. Een deel van de geschiedenis waarvan ik hoopte dat we het achter ons hadden gelaten.

Tekst gaat verder onder de foto.

'Wanneer ik zie dat Moskou meer vertrouwd wordt dan bijvoorbeeld Brussel en vooral door jongeren, dan denk ik wel: mijn hemel, wat is er in de maatschappijlessen gebeurd? Ik klink nu erg somber, maar onze geschiedenis zit zo in elkaar dat we een vrij harde klap tegen de wal nodig hebben ons dit soort zaken te realiseren.

'Ik hoop dat mensen het lef hebben om terug te vechten, het lef om je niet in de schulp te laten duwen. Daar zie ik ook een rol voor de media weggelegd. Kijk naar de graagte waarmee in Nederland Baudet op het schild wordt gehesen. Na 15 jaar Wilders snap ik best dat hij een leuk nieuw fenomeen is. Maar de hype maakt het constructieve midden dat verantwoordelijkheid neemt alleen maar kleiner. Het is niet sexy genoeg als je gewoon problemen oplost.

'Ik bedacht mij de ochtend na de Amerikaanse verkiezingen: het is afschuwelijk dat Trump is verkozen, maar durf ik nu een voorspelling te doen dat hij niet wordt herkozen? Die voorspelling durf ik nog steeds niet te doen.'

Rutger van der Hoeven, buitenlandredacteur van De Groene Amsterdammer

16 november 2016, in De Groene Amsterdammer:


'De commentaren van afgelopen week van het type 'de soep zal wel niet zo heet gegeten worden' doen vooral denken aan iemand die razendsnel de stadia van rouwverwerking doorloopt: via ontkenning, boosheid en depressie, naar aanvaarding. In werkelijkheid zijn de 'voortekenen er helemaal niet naar dat de komende Amerikaanse regering de radicaliteit van Trump van zich af zal schudden (...)

'Er tekenen zich twee terreinen af waar Trumps presidentschap grote schade zal aanbrengen. Ten eerste is dat de Amerikaanse samenleving en politiek (...) Het tweede punt betreft het Amerikaanse leiderschap in de wereld.'

Van der Hoeven, nu:

'Dit is in beide gevallen waar gebleken. Trump kiest ervoor om verder te polariseren. Hij heeft de scheidslijnen in de Amerikaanse maatschappij niet gecreëerd, maar hij vergroot ze uit, hij verscherpt ze en gebruikt ze. Dat blijft zijn tol eisen binnen de samenleving. 'Charlottesville' (de bijeenkomst van white supremacists die de dood van een demonstrante tot gevolg had, red.) is daar een symbool van. Trump weigerde daar verzoenend op te treden.

'Sommige commentatoren zeiden bij zijn verkiezing: acht jaar lang hebben de hoogopgeleide stedelingen Obama gehad en nu hebben de witte conservatieve plattelandsbewoners 'hun' president. Maar er is toch wel degelijk een belangrijk verschil. Een Amerikaanse president wordt nooit door iedereen omarmd, maar hij doet wel altijd een poging om iedereen aan te spreken. Obama heeft dat op belangrijke momenten geprobeerd, Trump doet daar geen enkele moeite voor.

Het ministerie van Buitenlandse Zaken is de facto afgeschaft. Trump luistert totaal niet naar de bureaucratie, met al zijn kennis

'Trump is tot nu toe zeer ineffectief gebleken. Hij houdt zich afzijdig van het politieke spel en geeft het Republikeinen in het Congres de vrije hand, in ruil voor zaken als het inreisverbod en de grensmuur. Als er iets goed gaat, zoals wanneer de economie opleeft, dan claimt hij succes. In werkelijkheid doet hij zelf niets.

'Wat het buitenland betreft is het presidentschap van Trump enerzijds tegen- en anderzijds meegevallen. Hij is geen nieuwe oorlog begonnen en hij heeft geen buitenlandse crisis gebruikt voor binnenlands politiek gewin. Vooralsnog houdt hij zijn kruid droog, ondanks bedreigingen aan het adres van Noord-Korea en Iran.

'Maar het ministerie van Buitenlandse Zaken is wel de facto afgeschaft. Trump luistert totaal niet naar de bureaucratie, met al zijn kennis. Onder deze president is de 'soft power' van de Verenigde Staten grotendeels het raam uit gegooid.'