Iraanse medewerkers voor een nucleaire installatie in Bushehr in 2010.
Iraanse medewerkers voor een nucleaire installatie in Bushehr in 2010. © REUTERS

Trump verlengt steun aan Iran-deal niet, maar stuurt evenmin aan op sancties

Donald Trump zal vanavond zijn steun aan het nucleaire verdrag met Iran niet hernieuwen. Het akkoord, waarmee het Iraanse kernprogramma in 2015 werd beteugeld, komt zo onder druk te staan. De bal ligt nu bij het Amerikaanse Congres om strengere voorwaarden te stellen aan de Iran-deal.

Dit schrijven Amerikaanse media, die officieus op de hoogte zijn gesteld door het Witte Huis over de beslissing van Trump. De president zal vanavond zijn besluit formeel bekendmaken in een toespraak.

De stap komt niet als een verrassing. Trump bestempelde het Iran-akkoord, dat onder zijn voorganger Barack Obama met pijn en moeite tot stand kwam, als 'de slechtste deal ooit'. De Republikeinen hebben destijds bedongen dat de Verenigde Staten om de negentig dagen het verdrag moeten 'recertificeren'. Tweemaal toe deed Trump dit met tegenzin, maar de afgelopen weken liet hij doorschemeren het atoomakkoord niet nogmaals zonder meer te zullen steunen.

Trump wil 'drempels' die, mocht Iran ze overschrijden, de VS tot nieuwe sancties nopen

Trump vraagt het Congres niet om nieuwe sancties op te leggen, wat de facto het einde van het atoomakkoord zou betekenen. Wel eist hij dat de VS eenzijdig strengere voorwaarden aan Iran gaat stellen. The New York Times spreekt van 'drempels' die, mocht Iran ze overschrijden, de VS nopen tot het intrekken van hun steun aan het akkoord en het opleggen van nieuwe sancties.

Iran zou bijvoorbeeld over de schreef gaan als het land ballistische raketten blijft lanceren, weigert om de beperkingstermijn op het verrijken van uranium te verlengen of als Amerikaanse inlichtingendiensten constateren dat Teheran binnen een jaar een kernwapen kan maken.

Amerikaans belang

In 2015 zag Iran zich bevrijd van de gehate economische sancties die door de VN waren opgelegd. In ruil hiervoor bevroor Teheran zijn kernprogramma.

De voorwaarden waaronder dat is gebeurd, zijn niet in Amerikaans belang, zegt Trump. Dit ondanks het feit dat alle andere ondertekenaars vinden dat Iran zich aan de afspraken houdt, zoals gerapporteerd door het internationale atoomagentschap dat de boel periodiek inspecteert. Ook drie belangrijke adviseurs van het kabinet-Trump, onder wie minister van Buitenlandse Zaken Rex Tillerson, zeggen dat Iran zich naar behoren gedraagt. Het argument van Trump en sommige kabinetsleden is echter dat Iran de 'geest' van de overeenkomst niet naleeft.

De Iraanse parlementsvoorzitter voorspelde vrijdagmorgen 'wereldwijde chaos' als de VS zich terugtrekken uit het verdrag.

Destabiliserende rol Iran

De Amerikaanse president zal vanavond ook stappen bekendmaken gericht tegen de de Republikeinse Garde

Ook de andere partijen in de deal - de vijf permanente leden van de VN-Veiligheidsraad, Duitsland en de Europese Unie - zitten niet te wachten op een uiteenval van het akkoord. Europese leiders hebben een heronderhandeling van het atoomverdrag uitgesloten, China hoopt dat de deal standhoudt en Rusland waarschuwt de VS dat een terugtrekking uit het akkoord 'extreem kwalijke gevolgen' zal hebben.  

Trump hekelt de destabiliserende invloed van Iran in het Midden-Oosten, met zijn steun voor Hezbollah (in Libanon), Hamas (in de Palestijnse gebieden), opstandelingen in Jemen, en bedreiging van Israël. De Europese partners delen die zorgen, maar weigeren het verdrag hierom op het spel te zetten. Economische belangen spelen ook een rol: sinds het verdwijnen van de sancties doen Europese bedrijven goede zaken met Iran.

De Amerikaanse president zal vanavond ook stappen bekendmaken gericht tegen de Republikeinse Garde, de economisch machtige tak van het Iraanse leger. Door een deel van de garde op een lijst terroristische groeperingen te zetten, krijgt die sancties opgelegd.

Waarom wil Trump van Iran-akkoord af?

Trumps keuze is het begin zijn van een kettingreactie die kan escaleren. Wat levert deze ondermijning van het akkoord hem eigenlijk op, of isoleert hij de VS er alleen maar mee? (+)