Voorstanders van de Catalaanse onafhankelijkheid demonstreren in oktober tegen het optreden van de Spaanse overheid.
Voorstanders van de Catalaanse onafhankelijkheid demonstreren in oktober tegen het optreden van de Spaanse overheid. © EPA

Spaanse ministers: Rusland wakkerde Catalaans onafhankelijkheidsstreven aan

Europese regeringen maken zich zorgen over Russisch nepnieuws

Bij de regeringen in Europa groeit de zorg dat Rusland probeert met desinformatie het politieke proces in hun open democratieën te beïnvloeden. Dat bleek maandag op een vergadering van de Europese ministers van Buitenlandse Zaken en Defensie. De Spaanse ministers betichtten de Russen ervan tweedracht te willen zaaien in Europa.

Zij hebben via sociale media alles in het werk gesteld om het onafhankelijkheidsstreven van Catalonië aan te wakkeren in de aanloop naar het referendum van 1 oktober, zei minister van Defensie María Dolores de Cospedal. Bij die pogingen waren volgens haar Russische overheidsorganisaties betrokken.

'We hebben bewijzen', aldus haar collega van Buitenlandse Zaken, Alfonso Dastis. Hij verklaarde dat er valse accounts zijn ontdekt op Twitter, Facebook en andere internetsites. De helft daarvan zou zijn te herleiden tot Rusland en 30 procent tot Venezuela. De leiders van de Catalaanse afscheidingsbeweging spraken tegen dat Rusland hen geholpen heeft het referendum te winnen.

Code rood

Volgens Zijlstra waren al zijn Europese collega's het eens: we moeten ons beter verweren tegen Russische desinformatie

In elk geval is het code rood in de Europese Unie. We moeten ons beter verweren tegen Russische desinformatie, zei de Nederlandse minister van Buitenlandse Zaken Halbe Zijlstra. Volgens hem waren al zijn Europese collega's het daarover eens in Brussel.

Naar verwachting wordt eind dit jaar besloten meer geld en middelen uit te trekken voor zogeheten 'strategische communicatie' ('StratCom'). Sinds 2015 beschikt de EU over de East StratCom Taskforce, die zich bezighoudt met het bestrijden van desinformatie in het oosten van Europa. Maar zij telt slechts veertien communicatie-experts, heeft geen eigen budget en is sterk afhankelijk van een netwerk van vierhonderd vrijwilligers. Dit zijn journalisten, academici en leden van denktanks en ngo's, uit zo'n dertig landen. Als deze mythbusters stuiten op pro-Russisch nepnieuws, melden zij dat aan de taskforce.

Twitterbots

Ook de Navo maakt zich zorgen. Volgens een diplomaat maken de Russen stemming tegen Navo-troepen in Baltische staten

Inmiddels zijn er twee taskforces voor strategische communicatie bijgekomen. Een voor de westelijke Balkan en een voor de Arabische wereld. Hoewel die nog in de kinderschoenen staan, is duidelijk dat het gevoel van urgentie is gegroeid ontrent het inzetten van nepnieuws als politiek instrument. Zeker sinds de Russen ervan worden beschuldigd dat ze zowel de Amerikaanse verkiezingen als het Britse Brexit-referendum hebben geprobeerd te beïnvloeden. Dat laatste onder meer met Twitterbots.

Behalve de EU maakt ook de Navo zich zorgen. Volgens een diplomaat van het bondgenootschap maken de Russen stemming tegen de Navo-troepen in de Baltische staten. Bijvoorbeeld met het valse bericht dat Duitse militairen een Litouws meisje van 15 hadden verkracht.

Aan zulke desinformatie moet 'weerwerk' worden geboden, zegt minister Zijlstra. 'Niet met propaganda maar met zuivere feiten.' Anders krijg je 'verkeerde besluitvorming', aldus de minister.

Moskou spreekt alle beschuldigingen tegen.


Russisch (nep)nieuws via sociale media

Bedreiging democratie
De belofte van Facebook en Twitter was dat ze ons blikveld zouden verruimen. Maar het tegendeel is gebeurd. De techbedrijven vormen een bedreiging voor de democratie. Zo zijn in twee jaar tijd tachtigduizend berichten vanuit Rusland op Facebook geplaatst met als doel de Amerikaanse presidentsverkiezingen te beïnvloeden.

Russische verspreiding
Nieuwe onthullingen laten zien dat de verspreiding van Russische berichten onder Amerikaanse burgers via sociale media veel groter is dan tot voor kort werd aangenomen. Wat is er aan de hand? Zes vragen.

Gekochte invloed?
Russische staatsbedrijven hebben via allerlei omwegen en ingewikkelde constructies flink wat aandelen in Twitter en Facebook weten te verwerven. Kochten ze hiermee ook invloed? En hoe reageert Rusland op de 'onthullingen'?

Voorbeelden
Behalve Facebook, Twitter en Google werd ook Instagram gebruikt om mensen te bereiken. Zo zagen de Russische advertenties op Facebook tijdens de Amerikaanse verkiezingen eruit.