Het Khalifa-stadion wordt gerenoveerd voor het WK 2022 in Qatar.
Het Khalifa-stadion wordt gerenoveerd voor het WK 2022 in Qatar. © AFP

Qatar belooft betere werkomstandigheden bij bouw WK-stadions: arbeidsorganisatie laat klacht vallen

De internationale arbeidsorganisatie ILO staakt haar klachtenprocedure tegen Qatar vanwege de erbarmelijke arbeidsomstandigheden bij de bouw van de voetbalstadions voor het WK 2022. Reden is dat het oliestaatje heeft beloofd de situatie van gastarbeiders door nieuwe wetten te verbeteren.

Het unanieme besluit van de ILO (een in Genève gevestigde VN-organisatie waarin zowel werknemers- en werkgeversorganisaties als overheden zitting hebben) is een overwinning van Qatar. Dat land ligt internationaal al jarenlang onder vuur vanwege de uitbuiting en beroerde werkomstandigheden van de 1,8 miljoen gastarbeiders die er bouwen aan onder meer de stadions.

De ILO annuleert een uitgebreid onderzoek naar de uitbuiting van arbeiders en mensenrechtenschendingen, nu de regering van Qatar heeft beloofd mee te doen aan een driejarig 'technisch programma' om samen met de ILO de toegezegde hervormingen door te voeren. Volgens de ILO heeft Qatar al veel vooruitgang geboekt en erkend dat arbeiders grondrechten hebben.

Volgens de ILO heeft Qatar al veel vooruitgang geboekt en erkend dat arbeiders grondrechten hebben

Kafala-systeem

Veel gastarbeiders werken jarenlang tegen weinig loon om alleen al hun inreis terug te betalen

Steen des aanstoots is vooral het zogenaamde kafala-systeem, een moderne vorm van schuldslavernij. Migranten uit landen als India, Nepal en Bangladesh moeten een zogenaamde sponsor hebben in Qatar, doorgaans de werkgever. Die laat hen overkomen, regelt de werkvergunning, en moet als een patroon toestemming geven als ze een andere baan willen of Qatar willen verlaten.

Veel gastarbeiders werken jarenlang tegen weinig loon om alleen al hun inreis terug te betalen. Daarnaast worden vooral in de bouw lange dagen gemaakt onder zware en onveilige omstandigheden. Bij de bouw van de stadions voor het WK zouden afgelopen jaren honderden doden zijn gevallen.

Eerst zien, dan geloven

We benadrukken dat mooie woorden niet voldoende zijn en moeten worden omgezet in daden

Woordvoerder namens de gastarbeiders

Het kafala-systeem wordt nu vervangen door een systeem met fatsoenlijke arbeidscontracten en een minimumloon, heeft de regering beloofd. Vorig jaar zegde de regering al toe dat arbeiders voortaan bij de overheid aanvraag mogen doen om het land te verlaten, in plaats van bij de werkgever.

De formele afschaffing van het kafala-systeem wil nog niet zeggen dat deze diepgewortelde praktijk ook snel verdwenen zal zijn. Eerst zien en dan geloven, lijkt dan ook het motto op de bouwplaatsen te zijn. 'Wij zijn natuurlijk heel blij met de overeenkomst tussen Qatar en de ILO', verklaarde een woordvoerder namens de gastarbeiders woensdag. 'Maar we benadrukken dat mooie woorden niet voldoende zijn en moeten worden omgezet in daden.'

Mensenrechten

Het besluit van de ILO staat los van de rechtszaak die vakcentrale FNV (ook aangesloten bij de ILO) en een gastarbeider uit Bangladesh vorig jaar in Zwitserland aanspanden tegen wereldvoetbalbond FIFA. Volgens de partijen heeft de FIFA zich medeplichtig gemaakt aan mensenrechtenschendingen door het WK toe te wijzen aan Qatar. Ze eisen onder meer schadevergoeding.

De Zwitserse rechter wees de zaak in januari af omdat je niet van de FIFA zou kunnen verwachten dat zij misstanden aanpakt in Qatar. Advocaat Liesbeth Zegveld tracht de zaak namens de FNV nu opnieuw aan te brengen, op grond van het feit dat de FIFA het WK nooit had mogen gunnen aan een land waar de arbeidsomstandigheden zo slecht waren als in Qatar. 'Dat is een principieel punt dat wij ook voor de toekomst willen maken', aldus Zegveld.

Qatar bouwt een aantal hypermoderne voetbalstadions voor het WK 2022. Dat toernooi vindt vanwege het verzengende klimaat aan de Perzische Golf niet in de zomer van 2022 plaats maar van 21 november tot 18 december. Voor het prestigieuze sportevenement worden ook enorme infrastructuurprojecten uitgevoerd, zoals de aanleg van metrolijnen en hotelaccommodaties.


De hel van Qatar

In de woestijn van oliestaat Qatar werken honderd­duizenden gast­arbeiders in dramatisch slechte omstandigheden aan de stadions en infra­structuur voor het WK voetbal in 2022. 'Moderne slavernij', zeggen mensen­rechten­organisaties. Vier arbeiders, die niet herkenbaar in beeld willen, vertellen hun verhaal.

Verslaggever Willem Feenstra reisde af naar Qatar en dook in een wereld vol dwangcontracten, angst en verklikkers. Bouwplaatsen zijn hermetisch afgesloten, arbeiders bang om te praten over wat er gebeurt in het land dat in 2022 het WK voetbal organiseert.

Alles wat mis is in het voetbal komt samen bij de organisatie van het WK in Qatar, vindt sportjournalist Willem Vissers. Hij weet dat het niets uithaalt, maar in 2022 blijft hij thuis.