De luchthaven van Erbil. De premier van Irak, al-Abadi, dreigt de controle over de luchthavens in de Koerdische regio over te nemen als de Koerdische leiders zich niet overgeven.
De luchthaven van Erbil. De premier van Irak, al-Abadi, dreigt de controle over de luchthavens in de Koerdische regio over te nemen als de Koerdische leiders zich niet overgeven. © GETTY

Na Koerdisch 'ja' voor onafhankelijkheid dreigt een burgeroorlog in Irak

In Irak dreigt de regering in Bagdad het leger te sturen naar de Koerdische regio. Inwoners stemden daar maandag in een referendum voor onafhankelijkheid. De Iraakse regering probeert de Koerden als represaillemaatregel van de buitenwereld te isoleren.

Voor de internationale gemeenschap tekent zich hiermee een zwart scenario af in het instabiele Irak: een mogelijke burgeroorlog tussen twee coalitiepartners. Zowel de regering in Bagdad als de Koerden zijn 'vrienden' in de strijd tegen Islamitische Staat (IS), stelt de Verenigde Staten, die Bagdad oproept om in te binden.

Maar premier Haider al-Abadi zegt dat hij 'de eenheid van Irak' niet zal opgeven. In een omstreden referendum stemde deze week meer dan 90 procent van de Koerden in Irak voor een eigen, onafhankelijke staat. Dit is een langgekoesterde Koerdische wens, die al decennia tot woede leidt bij het bestuur in Bagdad.

Geografisch isoleren

Het Iraakse parlement stelt dat Abadi de 'verplichting' heeft om gewapende troepen te sturen naar de Koerdische regio. Het conflict richt zich op 'betwiste gebieden': plaatsen waar behalve Koerden ook veel Arabieren wonen. Daarbij gaat het onder meer om Kirkuk, een olierijke stad met bijna een miljoen inwoners. Officieel ligt Kirkuk op Iraaks grondgebied, maar een groot deel van de bevolking is Koerdisch.

Abadi probeert de Koerden ook geografisch te isoleren: zij moeten uiterlijk vrijdag hun vliegvelden en grensovergangen  nu nog autonoom bestuurd  onder Iraakse vlag stellen. Gebeurt dat niet, dan wordt het vliegverkeer verboden van en naar de Koerdische steden Erbil en Suleimaniya. Meerdere luchtvaartmaatschappijen  grote regionale spelers als Royal Jordanian, het Libanese MEA en Egypt Air  kondigen aan vluchten te schrappen.

Koerden en duizenden expats zouden daarmee eind deze week zijn aangewezen op de grensovergangen overland via Turkije. Ook dreigt de strijd tegen IS averij op te lopen. Via Erbil en Suleimaniya komen veel westerse militairen het land binnen, evenals hulpverleners.

Reisadvies

De grote vraag zal de komende dagen zijn in hoeverre Abadi zijn woorden meent, of toch slechts bezig is met diplomatiek spierballenvertoon. Naast alle dreigende oorlogstaal, vervat in een dertienpuntenlijstje dat woensdag is vrijgegeven, stelt Abadi namelijk dat hij 'geen gevecht tussen de Iraakse burgers' wil. Ook zouden 'de sociale relaties met Koerdische burgers' gewaarborgd zijn.

De Iraakse premier geldt in eigen land en daarbuiten als politiek zeer zwak. Het leger in Bagdad lijkt militair bovendien geen partij voor de Koerdische peshmergastrijders. Iran, het buurland dat in Irak steeds meer de dienst uitmaakt, zou daarom gevraagd zijn om de militaire operatie tegen de Koerdische regio te coördineren. Ook buurland Turkije oefende de afgelopen dagen met het Iraakse leger aan de grens. Iran en Turkije zijn fel tegenstander van het Koerdische referendum.

Massoud Barzani, president van de Koerden en initiatiefnemer van het referendum, wijst erop dat de dreigementen uit Bagdad nooit zo erg kunnen zijn als de 'chemische aanvallen' waar dictator Saddam Hussein de Koerdische bevolking aan blootstelde in de jaren tachtig en negentig. Sinds 1993 is het niet meer tot een militaire confrontatie gekomen tussen de Iraakse regering en het Koerdische bestuur.

Meerdere Europese landen, waaronder Frankrijk en Duitsland, hebben het reisadvies inmiddels aangepast. Zij adviseren alle buitenlanders om de Koerdische regio zo snel mogelijk te verlaten.

Verder kijken en lezen over het referendum

Kirkuk wordt door het Koerdische bewind gezien als oorlogsbuit
De Arabische buren gaan even de stad uit als de Koerden in Kirkuk stemmen over een eigen staat. Ze vrezen voor geweld. De meeste niet-Koerdische inwoners willen bij Irak blijven. Maar Koerden zien de stad als 'oorlogsbuit'. Lees deze reportage van Midden-Oosten-correspondent Ana van Es.

Miljoenen Koerden stemmen voor onafhankelijkheid
Ruim vijf miljoen Iraakse Koerden kunnen zich vandaag (maandag 25 september) uitspreken voor of tegen een zelfstandig Koerdistan. De uitkomst van het referendum is niet bindend, maar kan de verhoudingen in Irak wel op scherp zetten. De regering in Bagdad is fel tegen het referendum. Ook westerse landen zitten er niet op te wachten. Waarom eigenlijk niet? Bekijk hier het beeldverhaal dat we over het referendum maakten.