President Obama met premier Abe tijdens Obama's bezoek aan Japan in mei 2016.
President Obama met premier Abe tijdens Obama's bezoek aan Japan in mei 2016. © EPA

Premier Abe eerste Japanse regeringsleider die Pearl Harbor bezoekt

Het moet een symbool van verzoening worden. Eind deze maand bezoekt de Japanse premier Shinzo Abe als eerste Japanse regeringsleider samen met president Barack Obama Pearl Harbor, de Amerikaanse marinebasis die 75 jaar geleden doelwit was van de Japanse aanval die de VS de Tweede Wereldoorlog insleurde. Maar het bezoek vindt onder onzeker gesternte plaats.

Abe kondigde zijn bezoek aan de marinebasis in Hawaii maandag aan, kort voor de herdenking morgen van de verrassingsaanval van 7 december 1941, waarbij meer dan 2.400 Amerikanen omkwamen. Het sluit aan bij het bezoek dat Obama in mei als eerste Amerikaanse president bracht aan Hiroshima, de stad waarboven de VS op 6 augustus 1945 de eerste atoombom afwierpen, de opmaat tot de Japanse capitulatie.

Het treffen van Abe en Obama in Hawaii moet een viering worden van de verzoening tussen twee voormalige vijanden die hechte bondgenoten werden. We mogen de tragedie van de oorlog nooit vergeten, verklaarde Abe gisteren. Hij zal in Pearl Harbor bidden voor de slachtoffers en een laatste topoverleg hebben met Obama, die in januari plaatsmaakt voor Donald Trump.

Het vertoon van verzoening valt niet los te zien van dat aantreden van Trump, die zich zeer kritisch heeft uitgelaten over de relatie met Japan. Hij wil het nieuwe, voor Japan belangrijke Pacifische handelspact TPP opzeggen en vindt dat bondgenoten als Japan meer moeten betalen voor militaire steun, zoals de 50.000 Amerikaanse militairen op Okinawa. Japan draagt overigens 1,6 miljard dollar per jaar bij aan die inzet, meer dan deze Washington kost.

Ons bondgenootschap is nooit sterker geweest

Minister van Defensie Ash Carter

Japan maakt zich grote zorgen over een nieuw Amerikaans isolationisme onder Trump, vanwege de dreiging van de Chinese territoriale aanspraken op een aantal Japanse eilandjes en vanwege de nucleaire ambities van Noord-Korea. Niet voor niks was premier Abe vorige maand de eerste wereldleider die persoonlijk ging kennismaken met Trump (en met dochter Ivanka, die ook aanschoof in de Trump Tower in New York). Abe zei na afloop dat hij 'groot vertrouwen' had in de president-elect, maar erg overtuigd klonk het niet.

Minister van Defensie Ash Carter kwam misschien daarom Japan in de week van Pearl Harbor nog even geruststellen. 'Ons bondgenootschap is nooit sterker geweest', verklaarde hij gisteren bij aankomst. Maar Carters woorden stellen Japan niet gerust, zei Tetsuo Kotani van het Japanse Instituut voor Internationale Betrekkingen tegen CNN. 'Want naar hem luistert Trump niet.'

Niet vreemd dan ook dat het sinds de Tweede Wereldoorlog nogal pacifistisch georiënteerde Japan zich steeds meer op de eigen defensie richt. De wet op de beperkte collectieve zelfverdediging is al aangepast. En het land stuurde onlangs een contingent blauwhelmen naar Zuid-Soedan. Het zijn de eerste Japanse militairen sinds 1945 die gewapend actief zijn in het buitenland.