Polen protesteren tegen plannen van de overheid om de benoeming van opperrechters te wijzigen.
Polen protesteren tegen plannen van de overheid om de benoeming van opperrechters te wijzigen. © Piotr Malecki/Napo Images

Poolse senaat stemt in met zeer controversiële nieuwe wet

Met de druk van honderdduizenden Polen op hun schouders is de senaat in Warschau vrijdag bijeengekomen voor een doorslaggevend debat over de Poolse rechtsstaat. De senatoren stemden diep in de nacht pas in met een zeer controversiële hervorming van het Hooggerechtshof.

Het wetsvoorstel opent - in combinatie met eerdere wetgeving - de deur voor politieke benoemingen van rechters, waarna van een scheiding der machten niet langer sprake zal zijn. Nu de senaat akkoord is, hoeft alleen president Andrzej Duda nog zijn handtekening te zetten. Alle rechters van het Hof komen dan op straat te staan, al kan Duda in individuele gevallen uitzonderingen maken. 'De volgende stap is uittreden uit de EU', zei senator Bogdan Borusewicz van oppositiepartij Burgerplatform (PO). In tientallen steden gingen verontruste Polen vrijdag de straat op. Ze riepen leuzen als 'vrij, Europees Polen' en 'wij zullen de democratie verdedigen'.

Veeg jullie verraderlijke smoelen niet af met de naam van mijn broer!

Kaczynski tegen een lid van de oppositie

De demonstranten hadden afgelopen week hun hoop gevestigd op Duda, omdat hij in theorie kan besluiten een wet op zijn bureau niet te tekenen. Dinsdag dreigde hij daarmee. Duda, normaliter nooit een sta-in-de-weg, diende een eigen amendement in dat het draagvlak voor benoemingen in de Raad voor de rechtspraak moest verbreden. PiS ging morrend akkoord, Duda lijkt tevreden gesteld. De kans dat hij alsnog dwars gaat liggen, is nihil.

Met de wet gaat een lang gekoesterde wens van de conservatief-populistische regering in vervulling: het uitoefenen van controle over alle rechtsorganen in Polen. In de terminologie van PiS: 'De rechtbanken teruggeven aan het volk.' Jaroslaw Kaczynski, de man die als partijvoorzitter in feite het land bestuurt, verkondigt al jaren dat hij de hele Poolse elite wil vervangen, te beginnen met de rechterlijke macht. 'Alles moet in het werk worden gesteld om net zo te worden als Turkije', sprak Kaczynski in 2014, toen hij nog in de oppositie zat.

Zorgen zijn er ook over de verharding in het debat tussen PiS en de oppositie. Wetsvoorstellen worden op onmogelijke tijdstippen ingediend, over en weer wordt de toon schriller. Toen een oppositielid dinsdag verwees naar Kaczynski's omgekomen tweelingbroer Lech, schoot Kaczynski uit zijn slof. 'Veeg jullie verraderlijke smoelen niet af met de naam van mijn broer. Jullie hebben hem vernietigd, vermoord! Jullie zijn uitschot!'

Kaczynski houdt oppositiepartij PO 'moreel verantwoordelijk' voor het vliegtuigongeluk bij de Russische stad Smolensk (2010), waarbij zijn broer omkwam.

Lees ook het interview met Konrad Szymanski

De Europese Commissie maakt zich zorgen over de verregaande hervormingen van de rechterlijk macht in Polen. Oud-Europarlementariër, partijlid van de rechts-nationalistisch partij Recht en Rechtvaardigheid (PiS) en viceminister van Buitenlandse Zaken Konrad Szymanski gaat in de tegenaanval: 'We kunnen niet accepteren dat de commissie ons oplossingen dicteert.'