De Poolse premier Beata Szydlo.
De Poolse premier Beata Szydlo. © EPA

Pools Lagerhuis stemt in met controversiële wet voor hervorming Hooggerechtshof

Ondanks een storm van kritiek in eigen land en de hernieuwde waarschuwing van eurocommissaris Frans Timmermans, heeft het Poolse Lagerhuis donderdagmiddag ingestemd met een grootscheepse hervorming van het Hooggerechtshof. Het gaat om een van de meest ingrijpende wetten sinds Polen in 1997 een nieuwe, democratische grondwet kreeg. Naar verwachting zal de senaat vrijdag akkoord gaan waarna president Andrzej Duda alleen nog zijn handtekening hoeft te zetten.

De hervorming geeft de rechts-nationalistische regeringspartij Recht en Rechtvaardigheid (PiS) de kans zich te ontdoen van alle 83 zittende rechters van het Hof. Nieuwe leden worden daarna gekozen door een raad van zowel rechters en politici, de zogeheten KRS. Dankzij een nieuwe wet - een week geleden aangenomen - zullen PiS-politici en -getrouwen de KRS domineren. Gevreesd wordt voor benoemingen van rechters langs partijlijnen. Het Hooggerechtshof bepaalt in Polen onder meer of parlementsverkiezingen eerlijk zijn verlopen.
 
Volgens veel juristen binnen en buiten Polen zijn de hervormingen ongrondwettelijk, en komt de scheiding der machten hiermee te vervallen. 'We planten een explosief onder de rechterlijke macht', aldus de Poolse ombudsman Adam Bodnar. Voor de vijfde dag op rij gingen betogers in het hele land donderdag de straat op.

Dialoog

Woensdag vroeg eurocommissaris Timmermans Warschau nog de gewraakte wet niet in stemming te brengen. Hij drong aan op dialoog, en dreigde een procedure te starten onder artikel 7, waarbij Polen uiteindelijk zijn stemrecht in de ministerraad kan verliezen. Hongarije, een bondgenoot van Polen, heeft al laten weten zo'n sanctie te zullen vetoën. 'Wij staan naast Polen', verklaarde de Hongaarse minister van Buitenlandse Zaken Szijjártó na de stemming.
 
PiS ziet de ingrepen als bittere noodzaak, omdat de rechterlijke macht oude stijl corrupt en inefficiënt zou zijn. Inderdaad kunnen rechtszaken soms jaren duren. Ook zou het gerechtelijk systeem na 1989 niet afdoende zijn gezuiverd van rechters met communistische sympathieën.

'Politieke crisis'

Donald Tusk, de Poolse voorzitter van de Europese Raad voor regeringsleiders, verklaarde dat de maatregelen Polen verder 'oostwaarts' brengen en 'terug in de tijd'

Een partijwoordvoerster verklaarde dat Polen op het platteland het gevoel hebben dat de rechterlijke macht niet aan hun kant staat. Het systeem is, aldus partijleider Jaroslaw Kaczynski, 'krachtig tegen zwakke mensen en zwak tegen krachtige mensen.' Staatszender TVP, stevig in handen van PiS, sprak donderdag jubelend van een 'symbolisch einde van het postcommunisme' - een term die als scheldwoord gebruikt wordt voor 'elites' van vóór 1989 die zichzelf privileges toe-eigenen in het vrije Polen.
 
Donald Tusk, de Poolse voorzitter van de Europese Raad voor regeringsleiders, verklaarde dat de maatregelen Polen verder 'oostwaarts' brengen en 'terug in de tijd'. Hij bekende dat hij president Duda had gevraagd om een gesprek over de 'politieke crisis'. Tot nog toe is Duda daar niet op ingegaan.
 
Nadat PiS het wetsvoorstel een week geleden in het holst van de nacht online had geplaatst, werd het deze week in hoog tempo door het parlement gejaagd. De 1300 amendementen die de oppositie indiende, werden dezelfde dag nog afgewezen. Van de 460 parlementsleden stemden uiteindelijk 235 voor.