Hamas-leider Ismail Haniyeh (links) met de Palestijnse president Mahmoud Abbas in 2007, voordat diens Fatah-partij uit Gaza werd verjaagd.
Hamas-leider Ismail Haniyeh (links) met de Palestijnse president Mahmoud Abbas in 2007, voordat diens Fatah-partij uit Gaza werd verjaagd. © Reuters

Regeringsploeg president Abbas arriveert in Gaza om macht over te nemen van Hamas

De regeringsploeg van de Palestijnse president Mahmoud Abbas is aangekomen in Gaza, met de bedoeling de macht over te nemen van de fundamentalistische Hamas-beweging. Het is het eerste bezoek in tien jaar. Gaza geldt voor Abbas en zijn Fatah-partij als vijandelijk gebied sinds Hamas in 2007 na een korte, bloedige burgeroorlog de kustenclave in handen kreeg.

President Abbas heeft de 'schaduwregering' van Hamas de laatste maanden onder zware druk gezet, ten koste van de twee miljoen inwoners van Gaza. Hij beperkte de levering van elektriciteit en medicijnen, staakte de betaling van ambtenarensalarissen en weigerde op te draaien voor de kosten van de Gazanen die medische hulp nodig hebben in Israël of op de bezette Westelijke Jordaanoever, waar Abbas zetelt.

Nabil Shaath, een vertrouweling van Abbas, zei dat het de president 'pijn deed' om de sancties in te stellen, maar dat hij geen andere mogelijkheid had om zijn gezag te doen gelden onder álle Palestijnen. Tal van pogingen om een functionerende 'eenheidsregering' of een 'regering van nationale verzoening' in het leven te roepen zijn de afgelopen jaren op niets uitgelopen.

Israël en Hamas

Israël zwijgt vooralsnog over de Palestijnse toenadering. De regering zou graag zien dat de Palestijnse Autoriteit (PA) vaste voet aan de grond krijgt in Gaza. Maar de vrees is dat de PA de macht deelt met de Hamas-beweging, die sinds haar oprichting de vernietiging van de staat Israël voorstaat. Toen Hamas dit voorjaar een document publiceerde dat vooral in het buitenland als gematigd werd beoordeeld, maakte de Israëlische premier Benjamin Netanyahu er korte metten mee. ‘Het document is een rookgordijn’, zei hij. ‘Hamas gaat door met voorbereidingen voor een oorlog tegen Israël, en onderwijst kinderen in Gaza nog steeds over de vernietiging van Israël.’

Ruim een week geleden zwichtte Hamas voor de druk. De schaduwregering in Gaza werd opgeheven. Daarop gelastte Abbas als leider van de Palestijnse Autoriteit (PA) zijn ministers in Ramallah, op de Westoever, 'de volledige verantwoordelijkheid' in Gaza op zich te nemen.

Volgens Midden-Oostenkenners is dat gemakkelijker gezegd dan gedaan. Zo zweeg Hamas in alle talen over de eventuele toelating van Abbas' veiligheidsdiensten. Hamas beschikt de facto over een eigen leger, dat in de afgelopen tien jaar driemaal verwikkeld raakte in een oorlog met Israël. De militaire tak van Hamas, bestaande uit de naar schatting 27 duizend man sterke Al-Qassem-brigades, peinst er niet over om de wapens in te leveren.

Abbas' populariteit bereikt dieptepunt

Het is ook de vraag of er nieuwe Palestijnse parlementsverkiezingen worden gehouden, zoals Abbas eerder heeft geëist en waartoe Hamas nu alsnog bereid is. Onder de huidige omstandigheden zouden die voor Abbas slecht aflopen. Volgens sommige opiniepeilingen zou Hamas niet alleen de grootste partij worden in Gaza, maar ook op de Westoever. Ook presidentsverkiezingen dreigen slecht uit te pakken voor Abbas. Een recente peiling van het gerespecteerde Palestinian Center for Policy and Survey Research (PSR) laat zien dat de president en Fatah-voorman het zou afleggen tegen Hamas-leider Ismail Haniyeh. Blijkens het PSR-onderzoek heeft de populariteit van Abbas een dieptepunt bereikt: maar liefst tweederde van de Palestijnen wil dat hij opstapt.

Volgens sommige opiniepeilingen zou Hamas niet alleen de grootste partij worden in Gaza, maar ook op de Westoever

Abbas' vertrouweling Shaath liet de afgelopen week dan ook weten dat het nog te vroeg is voor verkiezingen. Eerst moeten de aartsrivalen Fatah en Hamas in de Gazastrook zich verzoenen, in het belang van de 'Palestijnse nationale zaak', en dat 'vergt tijd', aldus Shaath. Volgens Hamas kan er pas sprake zijn van verzoening als Abbas de sancties tegen de beweging beëindigt.

Die sancties vormen niet de enige reden waarom Hamas zich ten langen leste toeschietelijk toonde jegens Abbas. De beweging is geïsoleerd geraakt. Het verloor Qatar als belangrijkste financier, nadat dat land werd getroffen door een boycot van andere Arabische landen.

Egypte bemiddelt

Bovendien volhardde niet alleen Israël in de blokkade van de Gazastrook, maar liet ook Egypte slechts mondjesmaat goederen en personen het gebied in en uit gaan. Maandenlange geruchten in Gaza dat in september de enige grenspost met Egypte permanent zou worden geopend, bleken op niets gebaseerd. De regering in Caïro vreest dat Hamas-strijders de grens blijven oversteken om zich aan te sluiten bij de terreurgroep Islamitische Staat, die in de Sinaï Egyptische veiligheidstroepen aanvalt.

Op hangende pootjes togen Hamas-voorlieden vorige maand naar Caïro. De Egyptenaren hadden hen, en ook Fatah-leiders, uitgenodigd. De belofte van Hamas om in Gaza 'de sleutels van de ministeries te overhandigen', zoals een medewerker van president Abbas het noemde, is de uitkomst van de bemiddeling door de Egyptenaren.

Of Hamas de sleutels vandaag daadwerkelijk overhandigt aan de Palestijnse premier Rami Hamdallah en zijn ministers, moet worden afgewacht. De Palestijnen hebben onderling in de afgelopen tien jaar al zoveel akkoorden gesloten die niet werden uitgevoerd, verzuchtte de speciale VN-gezant voor het Midden-Oosten, Nickolay Mladenov, vorige week. De VN, de EU, de VS en Rusland (samen het zogeheten kwartet) verwelkomen de terugkeer van de Palestijnse Autoriteit in Gaza. Mladenov: 'Als we deze kans op verzoening laten lopen, denk ik niet dat zich spoedig een nieuwe mogelijkheid aandient.' Blijven de sancties van Abbas intact, dan staat Gaza volgens de VN 'een totale ineenstorting van de basisvoorzieningen' te wachten.