Russische soldaten oefenen voor een parade.
Russische soldaten oefenen voor een parade. © AFP

Opinie: De bescherming van de Baltische staten is ontoereikend

De auteurs van een AIV-rapport antwoorden op kritiek in een Volkskrant-Commentaar.

In reactie op het recent verschenen adviesrapport over de Navo van de Adviesraad Internationale Vraagstukken (AIV) is in de Volkskrant van 11 november de indruk gewekt dat de AIV zou bijdragen aan een herleving van de Koude Oorlog. Zo zou de AIV een oproep doen om in de Baltische staten permanent een grote legermacht te stationeren en daarmee een te zware maatregel voorstellen om Rusland op afstand te houden. De AIV is van mening dat deze beeldvorming onjuist is en niet onweersproken mag blijven.

Het AIV-advies berust op een zorgvuldige analyse van de verslechterde veiligheidssituatie. Veel aandacht gaat uit naar 'hybride' of 'niet-lineaire' oorlogvoering, waaronder de inzet van cyberwapens en desinformatie, waarop de Navo-landen zich beter moeten voorbereiden. Ook wijst de AIV op de indrukwekkende modernisering van de Russische krijgsmacht; op belangrijke gebieden zoals artillerie en elektronische oorlogvoering is de Russische bewapening geavanceerder dan die van de Navo-landen.

De AIV stelt vast dat Rusland vooral een bedreiging vormt voor de Europese veiligheid door zijn pogingen om de geloofwaardigheid van de Navo en de EU te ondergraven. Hiervoor is een voedingsbodem omdat de interne cohesie van het bondgenootschap onder druk staat door onder meer het onduidelijke Amerikaanse buitenlandbeleid, het verschil van inzicht tussen de oostelijke en zuidelijke bondgenoten over de koers van de Navo, de uiteenlopende defensie-inspanningen van de Navo-landen en de moeizame relatie met Turkije.

Sinds 2008 is er alle reden toe om te twijfelen aan de goede bedoelingen van het Kremlin

Rusland kan naar de mening van de AIV een grootschalig, langdurig conflict met de Navo niet winnen. Wel is Rusland in staat om regionaal, bijvoorbeeld nabij de Baltische staten, zeer snel een grote troepenmacht samen te stellen. Hoewel Rusland nu niet de intentie lijkt te hebben deze landen aan te vallen, is dat niet uit te sluiten.

Sinds 2008 is er alle reden toe om te twijfelen aan de goede bedoelingen van het Kremlin, getuige de machtsovername in Zuid-Ossetië (deel van Georgië), de annexatie van de Krim en de oorlogvoering in Oekraïne, de actieve steun voor het regime-Assad in Syrië, het ambitieuze herbewapeningsprogramma, de afschrikkingsretoriek en de inmenging in democratische processen in de Verenigde Staten en Europa.

De AIV is van mening dat de bescherming van de Baltische staten ontoereikend is. In elke Baltische staat is nu een multinationaal bataljon gelegerd met roterende eenheden. De militaire effectiviteit van zo'n eenheid is gering, ze dient als een soort 'struikeldraad' om de Navo als geheel te betrekken bij een conflict.

De grootste kwetsbaarheid van de Navo ligt in de vereiste eensgezinde besluitvorming tijdens een militair conflict met Rusland

De veronderstelling is dat de reactiemacht van de Navo deze eenheden op tijd kan versterken. Dit is nu precies het punt waar de AIV de vinger op legt. Vanwege vele praktische problemen, zoals het gebrek aan spoor- en wegvervoer, verschillende spoorbreedtes en belemmeringen bij grenspassages, is de reactietijd veel te lang om bij een verrassingsaanval tijdig ter plaatse te kunnen zijn. Vooral de verplaatsing van zwaar materieel is problematisch.

Als de geopolitieke omstandigheden gunstig zijn, zou Rusland in de verleiding kunnen komen snel een voldongen feit te creëren door bijvoorbeeld een inval in een van de Baltische staten. De grootste kwetsbaarheid van de Navo ligt dan in de vereiste eensgezinde besluitvorming tijdens een militair conflict met Rusland. De vraag rijst of kan worden voorkomen dat Rusland, onder meer door (nucleaire) intimidatie en desinformatie, maximaal gebruikmaakt van het gebrek aan eensgezindheid binnen de Navo met verlamming van de Navo-besluitvorming als gevolg.

De AIV beveelt daarom aan om in elk van de drie Baltische staten een multinationale brigade met roterende eenheden te legeren. Is hier sprake van het 'permanent stationeren van een grote legermacht' waarover het redactioneel commentaar spreekt? Zeker niet. Een dergelijke versterking van de Navo-troepen in de Baltische staten staat in geen verhouding tot de Russische troepenopbouw. De brigades kunnen er misschien voor zorgen dat bij een verrassingsaanval de reactiemacht van de Navo nog een rol van betekenis speelt. De voorgestelde maatregel draagt bij aan de geloofwaardigheid van afschrikking in de Baltische staten en daarmee aan de geloofwaardigheid van de Navo als belangrijkste instrument voor de veiligheid van Europa.

De AIV beklemtoont overigens het belang van een verbetering van de relatie met Rusland. Juist in tijden van gespannen verhoudingen is het immers noodzakelijk in gesprek te blijven om misverstanden en ongelukken te voorkomen.

Joris Voorhoeve en Marcel Urlings zijn respectievelijk voorzitter en vicevoorzitter van de Commissie Vrede en Veiligheid van de Adviesraad Internationale Vraagstukken (AIV).