Mensen met spandoeken tijdens een mars tegen de VS in Pyongyang, Noord Korea.
Mensen met spandoeken tijdens een mars tegen de VS in Pyongyang, Noord Korea. © AFP

Oorlogsretoriek Trump en Kim doet de wereld huiveren - en niet zonder reden

Het conflict gaat over de gevaarlijkste wapens uit de geschiedenis

Retoriek is er om te relativeren, maar dit keer is de woordkeus wel heel exorbitant. Apocalypse Now. Het doet de wereld huiveren. Niet zonder reden.

De vonken vliegen er vanaf in de dreigementen waarmee Donald Trump en Kim Jong-un elkaar sinds enige dagen bestoken. De Amerikaanse president waarschuwt de Noord-Koreaanse dictator dat hij hem zal treffen met 'vuur en furie' als hij niet stopt met het ontwikkelen van kernwapens die Amerika kunnen bedreigen. Op zijn beurt dreigt Kim dat hij de Amerikaanse troepen op het eiland Guam in de Stille Oceaan zal 'verzwelgen in vuur' als een vinger naar hem wordt uitgestoken.

Het gaat om een hoog oplopend conflict over de gevaarlijkste wapens uit de geschiedenis, met als hoofdrolspelers twee buitenissige, moeilijk peilbare mannen. Ze vallen buiten de geijkte verklaringskaders, lichtgeraakt, onberekenbaar, opvliegerig en onconventioneel als zij zijn. Van Kim Jong-un was dat al langer bekend, maar dat er nu een Amerikaanse president zit die meegaat in Kims uitdagende en onheilszwangere taalgebruik verbijstert velen. Nooit eerder vertoond sinds de Tweede Wereldoorlog, wordt gezegd in Washington DC. Ook in Azië en Europa werd woensdag verontrust gereageerd.

De Duitse regering repte van een zorgwekkende 'retorische escalatie' en riep beide partijen op te stoppen met het 'sabelgekletter'. De Nieuw-Zeelandse premier bleef voorzichtig maar was verder duidelijk. Hij verklaarde dat Trumps uitlatingen 'niet behulpzaam' zijn in een situatie die 'zeer gespannen' is. De Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken, Rex Tillerson, snelde meteen toe om de schade te beperken. Hij zei dat Trump Noord-Korea een boodschap heeft willen sturen 'in een taal die Kim Jong-un begrijpt.' Verder sprak hij sussende woorden: 'Ik denk dat de Amerikanen vannacht rustig kunnen gaan slapen. Ze moeten zich geen zorgen maken over de retoriek van de afgelopen dagen.'

Het is de vraag of dat iedereen lukt. De 'vuur en furie'-waarschuwing mag dan volgens de minister specifiek zijn toegesneden op Kim Jong-un, ze was waarschijnlijk ook niet helemaal 'gespeeld'. Daarvoor sluit het dreigement te goed aan bij het onbesuisde temperament van een president, die zich heeft laten kennen als iemand die eerst twittert en dan nadenkt. De redactie van The New York Times heeft zelfs een extra vroege dienst ingesteld om melding te maken van de tweets die de president meteen bij het opstaan begint te versturen. Trump is natuurlijk geen Kim, maar de twee dragen beiden op hun eigen manier ertoe bij dat de Noord-Koreaanse kwestie in een nieuwe, potentieel gevaarlijke fase is beland.

In het zomernummer van het Amerikaanse tijdschrift The Atlantic beschrijft journalist Mark Bowden dat Kim zichzelf beschouwt als erfgenaam van voorvaderen die ooit bekleed met bovennatuurlijke krachten afdaalden van de heilige berg Paektusan om de Democratische Volksrepubliek van Korea te leiden. Kim ziet het als zijn goddelijke taak om het glorieuze Koreaanse volk te beschermen tegen de barbaarse horden. Daarbij zijn kernwapens onmisbaar, vindt de Grote en Geliefde Leider. Iemand die zo opgaat in zijn eigen mythe, is voor buitenstaanders niet alleen moeilijk te doorgronden maar waarschijnlijk ook niet vatbaar voor normale diplomatieke druk, meent Bowden.

Aan de andere kant staat Trump, een stuk aardser maar niet minder weerbarstig. De naar eigen zeggen 'geboren winnaar' is als de dood dat hijzelf en zijn land zwak lijken. Dus als het nieuws komt dat Noord-Korea eerder dan gedacht de techniek heeft ontwikkeld om een kernkop zo klein te maken dat er een langeafstandsraket mee kan worden uitgerust, dan is Trump eerste reactie dat hij wat moet doen. Want door die techniek zouden Amerikaanse steden binnen het nucleaire schootsveld van de Noord-Koreanen kunnen komen te liggen en dat is onaanvaardbaar. Trump had juist beloofd 'Amerika weer groots te maken' en dat is niet een Amerika dat bang moet zijn voor een Noord-Koreaanse dictatortje. Dus zei hij een paar dagen gelden dat een preventieve oorlog niet is uitgesloten en dreigde hij dinsdag vanuit zijn golfresort in New Jersey  met 'vuur en furie'.

Volgens diverse Amerikaanse media was dat dreigement volledig geïmproviseerd. Zijn adviseurs werden erdoor overvallen. Het maakt de boel er niet beter op. Wat kan de machtigste man ter wereld die de leiding heeft over het sterkste strijdkrachten ter wereld nog meer 'improviseren'? Dat is de vraag die door vele hoofden zal gaan.

Trump mist ervaring, verdiept zich niet in dossiers en reageert doorgaans heel primair. Het zijn allemaal eigenschappen die normaal al problematisch zijn maar in het geval van Noord-Korea ronduit rampzalig kunnen uitpakken. Hoewel in 1953 een einde kwam aan de bloedige Korea-oorlog, is de spanning tussen het communistische noorden en het door Amerika gesteunde zuiden altijd blijven bestaan. Het werd een bevroren conflict dat door iedere Amerikaanse president met de uiterste voorzichtigheid werd behandeld, zelfs nog voordat Noord-Korea een kernwapenprogramma had. 

Richard Nixon zag in 1969 af van vergelding nadat Noord-Koreaanse vliegtuigen een Amerikaans spionagevliegtuig hadden neergehaald, waarbij alle 31 Amerikanen aan boord werden gedood. Toen Pyongyang in 2006 zijn eerste succesvolle kernproef hield, hervatte George W. Bush een jaar later toch de onderhandelingen. Barack Obama volgde een politiek van 'strategisch geduld'. 

Trump is daar te onstuimig voor, maar wat is het alternatief? Een preventieve aanval op de Noord-Koreaanse nucleaire infrastructuur klinkt als een beperkte, uitvoerbare optie maar dat hoeft het niet zijn. Als het schieten eenmaal begint, weet niemand waar dat eindigt, schrijft Bowden. Amerika kan het wel beperkt willen houden, maar wil Kim dat ook? Hij beschikt over veel soldaten, kanonnen, raketten en gifgas. Hij kan het nabijgelegen Seoul en zelfs Tokio treffen, steden met een miljoenenbevolking. Voordat Amerika weet wordt het meegesleurd in wat sinds Vietnam absoluut taboe was: een landoorlog in Azië.

De Democratische Volksrepubliek van Korea kan zich beter van acties onthouden die leiden tot het eind van haar regime en de vernietiging van zijn volk

James Mattis, Minister defensie VS

Daarom is het wellicht beter dat Trump zich iets aanleert wat hij tot nu toe niet heeft gehad: en dat is het oefenen van geduld. 'Noord-Korea is een probleem zonder oplossing - behalve tijd', meent  Bowden. Amerika moet accepteren dat de militaire opties stuk voor stuk te gevaarlijk en te onzeker zijn om uit te voeren. Aanvaard derhalve dat Noord-Korea kernwapens krijgt en vertrouw verder op nucleaire afschrikking als het beste middel om te voorkomen dat Kim ze ooit gebruikt. Dat wil zeggen: laat hem weten dat hij nationale zelfmoord pleegt als hij atoomwapens inzet. Dit concept werkte tegen de Sovjet-Unie, het kan ook werken tegen Noord-Korea. De tijd moet vervolgens een oplossing brengen, zoals het ook deed met de Sovjet-Unie. 

De Amerikaanse minister van defensie James Mattis leek woensdag al een aanzet te geven tot de afschrikkingsaanpak. 'De Democratische Volksrepubliek van Korea kan zich beter van acties onthouden die leiden tot het eind van haar regime en de vernietiging van zijn volk.'

Lees meer over de VS en Noord-Korea

Woordenstrijd Trump en Noord-Korea loopt ongekend hoog op - dit zijn de militaire scenario's
Nooit eerder uitte een Amerikaanse president zulke dreigende taal richting Noord-Korea: Donald Trump dreigde Pyongyang dinsdag met 'vuur en woede die de wereld nog nooit eerder heeft gezien'. Maar wat kan Trump nog doen nu Noord-Korea in staat is om raketten te voorzien van kernwapens? En wat zal de reactie van Pyongyang zijn? We zetten de mogelijke scenario's op een rij.

Noord-Korea's nucleaire realisme

De wereld lijkt aan de rand te staan van een serieuze nucleaire crisis, met hoofdrollen voor de impulsieve Trump en de maniakaal ogende Kim Jong-un. Er moet een keuze gemaakt worden tussen praten en verscherpte sancties, vindt columnist Arnout Brouwers.

VS weten zich geen raad met Kim en zijn raketten
De zorgen over een eventuele nucleaire oorlog zijn vooral sterk in de Verenigde Staten. In New York kwam de Veiligheidsraad van de Verenigde Naties bijeen.

De vraag is niet of, maar wanneer Noord-Korea Los Angeles met een raket kan treffen
Met de jongste lancering ligt Alaska in theorie al binnen het bereik van Kim Jong-un en zijn generaals. Perfectionering van de Hwasong-14, moet op termijn leiden tot bedreiging van de Amerikaanse Westkust met een trefzekere raket. Hoe erg is Pyongyangs bezit van een langeafstandsraket?