Ongelijkheid in Chili: onder de Mapuche-indianen heerst de meeste armoede.
Ongelijkheid in Chili: onder de Mapuche-indianen heerst de meeste armoede. © AFP

Onstuimige groei en een toenemend onbehagen: in een neoliberale economie is zekerheid moeilijker te vinden

Commentaar

Wereldwijd stijgt de ongelijkheid naar een recordniveau.

'Wat is er mis met ongelijkheid?', vraagt de Chileense econoom Sergio de Castro zich af in de Volkskrant van vandaag. 'Wie zijn best doet, vergaart rijkdom, zo simpel is het.' De Castro toverde Chili in de jaren zeventig en tachtig om in een neoliberaal paradijs: staatsbedrijven werden geprivatiseerd en de vrije markt kreeg alle ruimte. De Chileense economie draait sindsdien beter dan die van omringende landen.

Maar er is ook een keerzijde. Nergens ter wereld zijn meer mensen depressief en de zelfmoordcijfers behoren tot de hoogste ter wereld. Chili kan tot op zekere hoogte symbool staan voor de opmars van het neoliberalisme in de wereld na 1989. Het leidde tot onstuimige groei, maar ook tot een toename van het onbehagen. Niet elk mens blijkt even goed bestand tegen de toenemende concurrentie op de arbeidsmarkt en de snel veranderende eisen die aan werknemers worden gesteld. Veel werknemers snakken vooral naar zekerheid en die is in een neoliberale economie moeilijker te vinden.

Recordniveau

Zolang een economie razendsnel groeit, hoeft dat niet eens zo'n groot probleem te zijn

Die onvrede wordt aangewakkerd door de groeiende ongelijkheid. Uit een groot onderzoek dat de Franse econoom Thomas Piketty gisteren presenteerde, blijkt dat de ongelijkheid mondiaal naar een recordniveau gaat. Zolang een economie razendsnel groeit, hoeft dat niet eens zo'n groot probleem te zijn. Hoe erg is het als een paar mensen steenrijk worden, als uiteindelijk iedereen erop vooruitgaat? Een groeiende ongelijkheid in China is een minder groot probleem dan de groeiende ongelijkheid in de VS, waar het inkomen van de middenklasse stagneert of zelfs afneemt en aan de onderkant van de arbeidsmarkt één baan niet meer genoeg is om te overleven.

Ongelijkheid laat zich helaas niet zo makkelijk terugdringen. Volgens de historicus Walter Scheidel is dat in de geschiedenis van de mensheid nog nooit gelukt. In tijden van vrede neemt de ongelijkheid altijd toe. Een echte nivellering krijg je pas door een oorlog, een revolutie of een andere traumatische gebeurtenis.

Ongelijkheid laat zich helaas niet zo makkelijk terugdringen

Vertraging

Een overheid kan de toename van de ongelijkheid wel vertragen. Nederland kan in dit opzicht als voorbeeld dienen. Er is volgens Piketty geen land ter wereld waar de ongelijkheid sinds 1980 minder snel is gestegen. Het is interessant om te kijken waar de Chilenen dit weekend voor kiezen: doorgaan op de neoliberale weg of een beetje meer op Nederland gaan lijken.