Hondurezen dragen t-shirts met Berta Cáceres daarop afgebeeld.
Hondurezen dragen t-shirts met Berta Cáceres daarop afgebeeld. © AP

Onderzoeksteam: Nederlandse ontwikkelingsbank medeschuldig aan moord Hondurese activist

De Nederlandse bank FMO is volgens advocaten medeschuldig aan de moord op de Hondurese activist Cáceres. De bank financierde de bouw van een dam in gebied van de Lenca-indianen. Hun verzet werd met geweld onderdrukt.

De Nederlandse ontwikkelingsbank FMO is medeschuldig aan de moord op de Hondurese activist Berta Cáceres. Dat concludeert een internationaal team van mensenrechtenadvocaten in een dinsdag verschenen onderzoeksrapport. DESA, een door FMO gefinancierd bedrijf, heeft huurmoordenaars ingehuurd en andere misdaden begaan. 'FMO valt op z'n minst grove nalatigheid te verwijten', aldus onderzoeker Miguel Ángel Urbina.

De ontwikkelingsbank kan zich niet vinden in de aantijgingen. 'FMO ontkent elke vorm van aansprakelijkheid van onwettig handelen', laat FMO woordvoerder Paul Hartogsveld per email weten. 'De opstellers van dit rapport hebben ons nooit geconsulteerd, en we overwegen stappen met betrekking tot de beschuldigingen.'

In 2014 besluit FMO 15 miljoen dollar te steken in de bouw van een waterkrachtcentrale in Honduras. Het project, uitgevoerd door het Hondurese bedrijf DESA, is dan al zeer omstreden. De dam is gepland op inheems grondgebied en een deel van de lokale Lenca-indianen verzet zich hevig tegen de plannen.

Grondig onderzoek

Het komt tot gewelddadige botsingen tussen militairen en activisten, en het conflict mondt in maart 2016 uit in de moord op Berta Cáceres, coördinator van de Hondurese Vereniging van Inheemse Organisaties (COPINH). De autoriteiten proberen de moord in eerste instantie af te doen als een crime passionnel. Maar internationale organisaties en de Verenigde Naties zetten druk op de Hondurese regering om de werkelijke daders op te sporen. Ook FMO uit publiekelijk haar zorgen over de moord op Cáceres, en roept op tot grondig onderzoek.

De autoriteiten arresteren acht verdachten, onder wie twee medewerkers van DESA. Het onderzoek vertoont gebreken en de nabestaanden van Cáceres hebben weinig vertrouwen in de Hondurese justitie. Ze vragen internationale mensenrechtenadvocaten de zaak te analyseren. In november 2016 vormen vijf advocaten uit Colombia, Guatemala en de Verenigde Staten de Internationale Adviesgroep van Experts (GAIPE).

Intimidatie

FMO en de andere banken dachten een waterkrachtcentrale te financieren. Maar hun geld is ook gebruikt om de lokale bevolking te intimideren

GAIPE kreeg toegang tot een deel van het materiaal van het Openbaar Ministerie, waaronder de onderlinge communicatie tussen Desa-medewerkers en directieleden, afkomstig van in beslag genomen mobiele telefoons. 'We hebben sterke aanwijzingen dat ook hooggeplaatste autoriteiten betrokken zijn', aldus Urbina. 'Het is duidelijk dat het OM de intellectuele daders uit de wind probeert te houden.'

Gisteren publiceerden ze hun resultaten. In het 90 pagina's tellende rapport stelt GAIPE dat DESA warme banden onderhield met de Hondurese autoriteiten. Het bedrijf stond volgens de onderzoekers in nauw contact met ordetroepen die op diens verzoek met geweld optraden tegen tegenstanders van het project. Ook claimen ze dat de moord op Cáceres al maanden van tevoren is gepland door DESA. Ze baseren zich op gesprekken met betrokkenen, en telefoon- en mailverkeer van medewerkers en directieleden van het bedrijf.

De advocaten achten bewezen dat de internationale financierders, waaronder FMO, op de hoogte waren van de manier waarop DESA tegenstanders de mond probeerde te snoeren. 'De financierders kregen alarmerende berichten van onder meer Cáceres', aldus Urbina telefonisch vanuit de Hondurese hoofdstad Tegucicalpa. 'Ook mensenrechtenorganisaties trokken herhaaldelijk aan de bel. Maar de banken keken de andere kant op, en bleven de criminele activiteiten van DESA financieren.'

Urbina benadrukt dat DESA geen eigen kapitaal had, en alle financiering uit het buitenland haalde. 'FMO en de andere banken dachten een waterkrachtcentrale te financieren. Maar hun geld is ook gebruikt om de lokale bevolking te intimideren, om gewelddadige privébeveiligers te betalen en om de moord op Cáceres te plannen en uit te voeren.'

Dagvaarding

FMO kan daarom binnenkort een dagvaarding verwachten van mensenrechtenadvocaat Channa Samkalden, verbonden aan het in Amsterdam gevestigde advocatenkantoor Prakken d'Oliveira. Samkalden vertegenwoordigt in Nederland de belangen van de nabestaanden van Cáceres. 'FMO wist dat DESA geweld gebruikte tegen tegenstanders, maar heeft destijds toch besloten het project te blijven financieren', zegt ook Samkalden. 'Mede daardoor zijn er doden gevallen.'

FMO wist dat DESA geweld gebruikte tegen tegenstanders, maar heeft destijds toch besloten het project te blijven financieren

Eigen onderzoek

FMO had het bedrijf niet als betrouwbare bron mogen beschouwen

FMO heeft sinds 2014 meerdere malen eigen onderzoek verricht naar aanleiding van de gewelddadigheden rondom de bouw van de Hondurese waterkrachtkrachtcentrale. Daaruit kwam steeds naar voren dat DESA volgens de regels handelde, en dat er geen reden was zich terug te trekken. 'FMO heeft zich bij die onderzoeken te veel laten leiden door de informatie van DESA', vindt advocaat Urbina. 'FMO had het bedrijf niet als betrouwbare bron mogen beschouwen.'

FMO heeft zich afgelopen zomer alsnog teruggetrokken uit het project. Daarmee hoopte ze de 'internationale en lokale spanningen te verminderen', zo liet de bank destijds in een verklaring weten. Het vertrouwen van FMO in DESA blijft rotsvast, ondanks de twee gearresteerde medewerkers. 'Er is geen bewezen verband tussen DESA en de beschuldigingen van illegaliteiten', aldus de verklaring.

DESA heeft nog niet gereageerd op het rapport, maar heeft altijd ontkend betrokken te zijn bij de moord of andere gewelddadigheden. Het Hondurese Openbaar Ministerie erkende gisteren dat de intellectuele daders nog niet zijn geïdentificeerd, en benadrukte dat het onderzoek nog loopt. De bouw van de dam is in juli voor onbepaalde tijd uitgesteld.


Een stuwdam, een moord en een Nederlandse bank

Sterven voor het beschermen van het milieu: 4 portretten
Het jaar 2016 was voor natuurbeschermers het dodelijkste jaar tot nu toe. Elke week werden vier milieu-activisten vermoord, tweehonderd slachtoffers in totaal. Onder hen Manda Katraka, Gloria Capitan, Berta Cáceres en Fidèle Mulonga Mulegalega.

Een stuwdam, een moord en een Nederlandse bank
De Chinezen trokken zich terug, maar de Nederlandse staatsbank FMO weigert te stoppen met een omstreden stuwdamproject in Honduras.

Nederlandse bank FMO stopt in Honduras na tweede moord

De Nederlandse ontwikkelingsbank FMO heeft al haar activiteiten in Honduras gestopt. Aanleiding tot de drastische stap van de semi-staatsbank is de tweede moord op een activist van de burgerbeweging COPINH in korte tijd. COPINH was ook betrokken bij verzet tegen de de Agua Zarca dam, een project dat mede door FMO wordt gefinancierd.