Nobelprijs geneeskunde naar Amerikanen voor onderzoek naar biologische klok
© AFP

Nobelprijs geneeskunde naar Amerikanen voor onderzoek naar biologische klok

De Nobelprijs voor de geneeskunde valt dit jaar toe aan de biologische klok. Jeffrey Hall, Michael Rosbash en Michael Young winnen de beroemde wetenschappelijke onderscheiding voor hun ontrafeling van het moleculaire mechanisme achter het ritme waarmee we waken en slapen. Dat heeft het Nobelcomité vanochtend bekendgemaakt.

De drie Amerikanen ontdekten in 1984 het eerste cruciale gen dat het ritme van cellen regelt. Het gaat om een gen dat cellen ertoe aanzet om een eiwit te maken dat gedurende de nacht opstapelt en overdag afbreekt. In de jaren die volgden ontrafelden de drie het klokmechaniek verder: het wordt geregeld door genen die ze kleurrijke namen toekenden als Period, Timeless en Doubletime.

Het mechaniek dirigeert het 24-uursritme waarmee niet alleen mensen en dieren, maar ook planten en bacteriën hun inwendige huishouding regelen. Al in de achttiende eeuw ontdekte astronoom Jean Jacques d'Ortous de Mairan dat kruidje-roer-mij-niets hun blaadjes ook overdag openen en 's nachts sluiten als ze in het donker staan.

'Verheugend nieuws' en 'terecht dat deze drie mensen de prijs hebben gekregen', reageert dan ook neurobioloog Peter Meerlo (Rijksuniversiteit Groningen). 'De aanwezigheid van het 24-uursritme is zó omvattend. Als één van die genen verstoord raakt, zien we dat meteen op gedragsniveau'.

De biologische klok dirigeert talloze processen die in golven verlopen, mee op het ritme van dag en nacht: uiteenlopend van lichaamstemperatuur, bloeddruk en de hormoonafgifte tot de alertheid en het slaap-waakritme. Verstoring van de biologische klok verklaart dan ook waarom er zoiets is als jetlag en waarom ploegendiensten allerlei problemen kunnen geven.

Toch is de Nobelprijs van dit jaar vooral een eerbetoon aan fundamenteel onderzoek, benadrukt neurobioloog Roelof Hut (Rijksuniversiteit Groningen). Hall, Rosbash en Young deden hun vernieuwende onderzoek immers gewoon aan fruitvliegjes. 'Dat mag een signaal zijn aan de subsidiegevers hoe belangrijk het is dat niet alleen toegepast onderzoek, maar ook fundamenteel onderzoek aandacht moet krijgen', zegt Hut.