Polen heeft een nieuwe premier, en die moet een oliemannetje naar Brussel worden
© REUTERS

Polen heeft een nieuwe premier, en die moet een oliemannetje naar Brussel worden

Een bos rode ruikers en een stevige kus op de wang. Dat was de oogst voor minister-president Beata Szydlo, donderdagmiddag, vlak nadat ze een motie van wantrouwen had overleefd in het Poolse parlement. Haar partijgenoten klapten en glimlachten haar toe, maar hoe gemeend was dat? Al weken gaat het gerucht dat Szydlo aan de kant wordt geschoven door haar partij Recht en Rechtvaardigheid (PiS). Was de kus van de partijleiding een Judaskus?

Het heeft er veel van weg, want dezelfde avond was ze haar baan kwijt. Mateusz Morawiecki, tot deze week vicepremier en minister van Financiën, is naar voren geschoven als de nieuwe premier. Zijn uitverkiezing maakt deel uit van een spelletje Warschaus roccade dat in de Poolse politiek vrij gangbaar is, halverwege een politieke termijn van 4 jaar. Waarom is de keus van partijvoorzitter en PiS-'mentor' Jaroslaw Kaczynski op Morawiecki gevallen?

Mateusz Morawiecki, een 49-jarige ex-bankier uit Wroclaw, is pas anderhalf jaar lid van PiS en heeft het aura van 'buitenstaander' met enig succes weten te behouden. Daarvoor was hij jarenlang directeur bij een grote Poolse bank, onderdeel van Grupa Santander.

De hoop is dat hij in Brussel gaat lijmen wat de voorbije twee jaar kapot is gegaan. Polen en de EU liggen op ramkoers omdat Warschau zijn rechters onder politieke controle wil brengen en daarbij tegen de eigen grondwet ingaat. De volstrekt niet charismatische Szydlo had de ondankbare taak om in Brussel het Poolse standpunt te verkopen, en slaagde daar maar mondjesmaat in. Ze kwam nooit los van het imago een marionet te zijn van Kaczynski.

In tegenstelling tot zijn voorganger zit Morawiecki goed in zijn talen: naast vlekkeloos Engels (binnen PiS geen vanzelfsprekendheid) spreekt hij ook goed Duits, een erfenis van studieverblijven in Basel en Hamburg. Het zal hem onmiddellijk voordeel opleveren bij onderonsjes met bondskanselier Merkel. 'Morawiecki gaat het mogelijk iets meer aanpakken zoals Viktor Orbán', zegt een hoopvol gestemde bron nabij Kaczynski. 'Een dialoog gaande houden, ook als men het oneens is.'

Geruchten

De voorbije weken gonsde het van de geruchten. Gaat Kaczynski zelf de teugels in handen nemen? Nee dus. Ingewijden zeggen dat die klus de 68-jarige kattenliefhebber te zwaar zou vallen. De premier moet veel reizen en micro-managen, terwijl Kaczynski juist graag het grote plaatje overziet.

De keuze voor Morawiecki past bij de PiS-strategie die neerkomt op een soort avocado: zacht van buiten, hard van binnen. De 'zachte' gezichten (Szydlo, Morawiecki, president Andrzej Duda) naar buiten toe, de hardliner (Kaczynski) achter de schermen. Alles om de buitenwereld ervan te overtuigen dat Polen heus niet van plan is de EU uit te slaapwandelen.

Morawiecki komt uit een politiek nest. Zijn vader Kornel is een beroemde veteraan uit de vakbond Solidariteit, en leidt een fractie van vijf in het Lagerhuis. In gesprekken over Morawiecki junior vallen woorden als technocratisch, slim, daadkrachtig. Veel Polen kijken naar hem op als iemand die op eigen kunnen de droom van een middenklasse-bestaan verwezenlijkt heeft.

Strijd tegen btw-fraude

De voorbije twee jaar bond hij de strijd aan tegen de woekerende btw-fraude waarin miljoenen omgaan, en zag hij toe op de implementatie van een groot kinderbijslagprogramma, dat PiS veel nieuwe kiezers heeft opgeleverd. Onder zijn leiding groeit de economie dit jaar met 4 procent, waarmee Warschau in Europa tot de koplopers behoort.

Zijn frisheid is tegelijk ook zijn zwakte. Het feit dat hij pas kort in de politiek zit, maakt dat hij binnen PiS nog weinig bondgenoten heeft. Het zal zijn afhankelijkheid van Kaczynski, zonder wiens goedkeuring niets gebeurt, aanzienlijk vergroten.