Aanleiding voor het onderzoek waren de onthullingen over racistische moorden die tussen 2000 en 2007 door de neonazi's van de Nationalsozialistischer Untergrund (NSU) werden gepleegd. Van de drie leden van de NSU is alleen Beate Zschäpe (38) nog in leven.
Aanleiding voor het onderzoek waren de onthullingen over racistische moorden die tussen 2000 en 2007 door de neonazi's van de Nationalsozialistischer Untergrund (NSU) werden gepleegd. Van de drie leden van de NSU is alleen Beate Zschäpe (38) nog in leven. © EPA

Niet 63, maar 849 racistische moorden in Duitsland

Het aantal slachtoffers van rechts-extremistisch geweld in Duitsland is de afgelopen twee decennia waarschijnlijk veel hoger geweest dan tot dusver werd aangenomen. Na hernieuwd onderzoek en het hanteren van andere definities gaan autoriteiten niet langer uit van 63 slachtoffers, maar van 849 moorden waarbij mogelijk sprake was van een rechts-extremistisch motief. Alleen al in Berlijn zou het om 78 moorden gaan.

Dit blijkt uit analyses van het Bundeskriminalamt, dat in samenwerking met de 16 deelstaten de afgelopen maanden 3.300 al dan niet opgeloste moordzaken onder de loep nam. Aanleiding voor het onderzoek waren de onthullingen over racistische moorden die tussen 2000 en 2007 door de neonazi's van de Nationalsozialistischer Untergrund (NSU) werden gepleegd.

Van de drie leden van de NSU is alleen Beate Zschäpe (38) nog in leven. Uwe Mundlos en Uwe Böhnhardt pleegden in 2011 zelfmoord toen de politie ze wilde inrekenen. Zschäpe staat terecht in München, tijdens een proces dat al vele maanden duurt en mogelijk tot ver in 2014 zal voortduren. Zschäpe, die in de populaire Duitse pers als 'Nazi-Braut' wordt omgeschreven, wordt gezien als het brein achter de rechtse terreurdaden.

De NSU wordt ook verantwoordelijk gehouden voor een grote bomaanslag in een straat vol Turkse winkels in Keulen. Om de activiteiten te financieren pleegden Mundlos en Böhnhardt talloze bankovervallen. De laatste overval, in 2011 in Eisenach, werd het tweetal fataal. Op de vlucht voor de politie pleegden ze zelfmoord. Pas na de arrestatie van Zschäpe, werd duidelijk hoe justitie en politie jarenlang gefaald hadden. Ze zochten de daders in totaal andere hoek, bijvoorbeeld in kringen van Turkse bendes, en ze weigerden stelselmatig te zoeken in kringen van neonazi's. Deze 'tunnelvisie' kwam de autoriteiten indertijd op veel kritiek te staan. Een parlementaire enquête was het gevolg, ook werden oude dossiers opnieuw geopend.

 
Het Duitse weekblad Die Zeit kwam na onderzoek eerder dit jaar al uit op 152 moorden met een racistisch motief. Het concludeerde: 'Duitse autoriteiten hebben nog steeds grote moeite rechts-extremistisch geweld te herkennen en hun fouten te corrigeren.'

Daklozen
In het nieuwe onderzoek is niet alleen gekeken naar misdrijven waarbij allochtonen het slachtoffer waren. Ook geweld tegen bijvoorbeeld daklozen is opnieuw in ogenschouw genomen. Zo werd in 2006 in Plattling in Beieren een dakloze door een neonazi met spiritus overgoten en in brand gestoken. De terreurdaad werd niet als een rechts-extremistische moord geboekstaafd. Dat gebeurt nu dus wel.

Het officiële aantal van 63 slachtoffers was al langer onderhevig aan kritiek. Het Duitse weekblad Die Zeit kwam na onderzoek eerder dit jaar al uit op 152 moorden met een racistisch motief. Het concludeerde: 'Duitse autoriteiten hebben nog steeds grote moeite rechts-extremistisch geweld te herkennen en hun fouten te corrigeren.'

De Amadeu-Antonio-stichting, die strijdt tegen racistisch geweld, telde tot voor kort 184 van dergelijke moorden, gepleegd sinds de Duitse hereniging in 1990. Deze stichting is vernoemd naar Amadeu Antonio Kiowa, een 28-jarige Angolees die in 1990 in Eberswalde door een neonazi werd vermoord. De politie die tijdens het geweld in de buurt was, greep niet in.

Imagoschade
De nieuwe cijfers, die door het ministerie van Binnenlandse Zaken worden ondersteund, liggen dus veel hoger. De voorzitter van de Amadeu-Antonio-stichting, Anetta Kahane, was 'niet verrast', zei ze in de krant Berliner Zeitung. Duitsland heeft te lang gepoogd de ogen te sluiten voor deze vorm van geweld, aldus Kahane. Duitsers willen deze zaken het liefst 'negeren, verdringen, onder het tapijt vegen'. Maar: 'Rechts-extremistisch geweld vormt een reusachtig probleem in Duitsland.'

Criminoloog Bernd Wagner, die met zijn organisatie 'Exit' extreem-rechtse spijtoptanten begeleidt bij een nieuw leven in de maatschappij, zegt dat de overheid de cijfers jarenlang bewust 'laag' heeft gehouden. 'Rechts-extremisme schaadt het imago van de Duitse democratie in binnen- en buitenland.'

Bondsraad doet nieuwe poging tot verbod extreem-rechtse NPD
De Duitse Bondsraad heeft deze week een verzoek ingediend bij het grondwettelijk hof in Karlsruhe om de extreem-rechtse Nationaldemokratische Partei Deutschlands (NPD) te verbieden. Alle 16 deelstaatregeringen besloten vorig jaar een nieuwe poging tot verbod te ondernemen, omdat de partij racisme, vreemdelingenhaat en antisemitisme zou voorstaan. Ook 'verheerlijkt de partij Hitler'. In 2003 wees het hof een verbod nog af. De NPD, opgericht in 1964, is vertegenwoordigd in de parlementen van Saksen en Mecklenburg-Voor-Pommeren. Bij de landelijke verkiezingen in september kreeg de partij 1,3 procent van de stemmen.