Monument Bears Ears is een Obama-erfenis, en Obama-erfenissen moeten kapot

De slag om het nationaal monument van de indianen

Het weidse land van Bears Ears in het westen van de Verenigde Staten is gewijde grond voor indianen. Maar nu gaat de Amerikaanse president Donald Trump rigoureus snijden in het uitgestrekte natuurgebied, om de ontwikkeling in de staat Utah te stimuleren. Onze correspondent Michael Persson toog afgelopen zomer naar Bears Ears. Lees zijn verhaal hier terug.

In een gecamoufleerde terreinwagen met een doodshoofd op de achterklep rijdt Monte Wells over een onverhard weggetje bij Blanding, in het zuidoosten van Utah. De wagen hobbelt tussen de lage struiken over de heuvels en door rivierbeddingen, aan de rand van een uitgestrekt gebied van canyons en bergkammen en eeuwenoude ruïnes van de voorvaderen van lokale indianenstammen.

Tekst gaat verder onder de kaart.

Bears Ears in beeld

Dankzij Obama werd Bears Ears in één klap een van de grootste beschermde gebieden van de westelijke Verenigde Staten. Bekijk hier foto's van deze onwaarschijnlijke wildernis.

Wells voelt even op zijn heup, waar zijn Glock .40 in een holster zit. 'De volgende keer dat zo'n ranger me wil arresteren houden we de rechtszaak meteen hier, midden op de weg. En dan gaat maar één van ons naar huis. Ik ga nooit meer naar de gevangenis.'

Wells is voorwaardelijk vrij, hangende een hoger beroep, nadat hij drie jaar geleden werd gearresteerd omdat hij door een kloof reed waar hij niet mocht rijden. De kloof was door de federale overheid afgezet omdat hij vol ligt met indiaanse oudheden - maar Wells reed er, met wat anderen, uit protest doorheen. 'Het was een weg waar we al sinds 1800 overheen rijden', zegt Wells. 'We hadden alle recht daar te zijn. Het waren de Feds die agressief waren.'

Het zou een voorbode blijken van de veel grotere strijd die nu rond Blanding wordt uitgevochten. Eind vorig jaar, een paar weken voor zijn vertrek, riep president Barack Obama een enorm stuk land ten westen van dit sombere stadje uit tot Nationaal Monument, ter bescherming van de minstens honderdduizend archeologische vindplaatsen in deze ogenschijnlijke wildernis. Bears Ears, genoemd naar de twee geologische bulten in het midden, werd in één klap een van de grootste beschermde gebieden van de westelijke Verenigde Staten.

Maar nu wil president Donald Trump dat terugdraaien. Per decreet stuurde hij in april zijn minister van Binnenlandse Zaken Ryan Zinke op pad, om de 27 nationale monumenten die door de laatste drie presidenten zijn verordonneerd onder de loep te nemen. Vandaag wordt zijn rapport verwacht.

Obama's erfenis

Status dankzij wet van Roosevelt

Nationale monumenten zijn een variant op nationale parken. Beide zijn beschermde gebieden, met het verschil dat de monumenten simpelweg door presidenten kunnen worden aangewezen en parken via het Congres moeten. Barack Obama baseerde de aanwijzing van Bears Ears als monument op de Oudhedenwet uit 1906, door Theodore Roosevelt op gesteld om plundering van in diaans erfgoed te voorkomen. Nog nooit is de aanwijzing van zo'n monument teruggedraaid (al zijn wel soms de grenzen een beetje bijgesteld).

Hoog op de lijst van te verwachten slachtoffers: Bears Ears. Een Obama-erfenis. En Obama-erfenissen, die moeten kapot.

'Er zijn zonder twijfel historische en prehistorische structuren in dit gebied, maar die kunnen we afzonderen van de rest en per locatie beschermen', concludeerde Zinke in juni, nadat hij, te paard en met cowboyhoed, het gebied had geïnspecteerd. 'Er is een hele hoop prachtig land hier, veel meer dan dat er historische plekken zijn.' Oftewel: hij wil Bears Ears versnipperen en inkrimpen, en de vrijkomende grond weer vrijgeven.

Een hele hoop prachtig land: Zinke was tot de kern van een Amerikaanse paradox doorgedrongen. Er is een hele hoop prachtig land, en toch is dat allemaal schaars. Zelfs in het dunbevolkte westen, waar de dorpjes uren uit elkaar liggen en de afstanden dodelijk zijn voor wie te weinig water of te weinig benzine bij zich heeft, wordt het gebruik van elke vierkante kilometer land betwist. Er kunnen bomen op groeien of er kan olie onder zitten, er kan vee op grazen of er kan een pijpleiding overheen. De natuurliefhebbers vinden dat er nooit genoeg natuur is, en de olieliefhebbers vinden dat er nooit genoeg olie is.

Van de bescherming van een patrijs tot veiligheidsregels bij het diepzeeboren: alles wat in de weg zit, moet uit de weg

De Amerikanen hebben geprobeerd die paradox op te lossen door natuurbescherming en natuurexploitatie bij hetzelfde ministerie onder te brengen, en dat is het ministerie van Ryan Zinke. Het is wel duidelijk waar hij de nadruk op legt. Sinds zijn aantreden is deregulering het devies. Van de bescherming van een patrijs tot veiligheidsregels bij het diepzeeboren: alles wat in de weg zit, moet uit de weg.

En dus werd er gejuicht toen Zinke zijn eerste aanbevelingen over Bears Ears deed. Door de mannen van de uraniummijn die net buiten het park ligt en die wil uitbreiden, en door de oliemaatschappijen die rondom het park al jaknikkers hebben staan en graag de schalielagen verderop willen aanboren. Er werd gejuicht door conservatieve stichtingen als de Heritage Foundation, die het 'federale landgraaien' een inbreuk vinden op het zelfbeschikkingsrecht van de staten en op het gezonde Amerikaanse ondernemerschap. Er werd gejuicht door rijke conservatieven als de gebroeders Koch, de gezichten van dat gezonde Amerikaanse ondernemerschap.

En door mannen als Monte Wells, die gewoon vinden dat ze met hun vierwielers door hun achtertuin moeten kunnen blijven crossen. 'Het is onze speeltuin', zegt hij.

Tekst gaat verder onder de foto.

Onontgonnen schatten

Met een gewone auto kun je via twee wegen het gebied in. Vanuit het zuiden rijd je vanuit een riviervlakte tegen een honderden meters hoge klif op, om via onverharde haarspeldbochten naar surrealistische uitzichten te kronkelen - met heel, heel ver in de verte Monument Valley, de geërodeerde rotseilanden in de woestijn van de Navajo's. De klif blijkt de rand te zijn van een grote tafelberg, een mesa, die doorsneden door ravijnen naar het noorden wegzakt. Backpackers dalen af in die ravijnen om er dagen later weer uit te komen, zonder ook maar iemand tegengekomen te zijn. Wie goed kijkt ziet tijdens zijn tocht potscherven die nog door niemand zijn gezien. Het gebied, honderd keer zo groot als de Hoge Veluwe, is archeologisch nog nauwelijks ontgonnen.

Na een uur rijden staat er een teken van federaal gezag op de vlakte, een groen gebouwtje van het Bureau for Land Management (BLM), dat het gebied beheert. De honderden gevestigde nationale parken en nationale monumenten in Amerika worden beheerd door de National Park Service, mannen en vrouwen met grijze gleufhoeden die de Amerikaanse natuur en geschiedenis uitleggen aan de miljoenen bezoekers die er jaarlijks op afkomen; maar in Bears Ears lopen die nog niet rond. De deur van het huisje is op slot.

Beloning: 2.500 dollar voor informatie over plunderaars of vandalen. Want hoe bescherm je honderdduizend archeologische vindplaatsen?

Er hangt een papiertje aan het BLM-kantoor. Beloning: 2.500 dollar voor informatie over plunderaars of vandalen. Want hoe bescherm je honderdduizend archeologische vindplaatsen?

Overal zijn nog de restanten van oude nederzettingen te vinden van de Anasazi, de voorouders van de indianen die hier later zouden gaan wonen. Woningen in rotswanden, ronde gebedsruimten in de grond, torens op de vlakte om met elkaar te communiceren. Overal pijlpunten, schalen, potscherven, maar ook de beenderen van begraven voorouders. Het is om die reden dat, voor het eerst in de Amerikaanse geschiedenis, de vertegenwoordigers van vijf indianenstammen een aantal jaar geleden bij elkaar ging zitten om de lobby te beginnen voor bescherming van het gebied. Dat dat lukte was historisch: na lange tijd te zijn weggestopt in reservaten die niets met hun geschiedenis te maken hadden, kregen de oorspronkelijke bewoners van Amerika eindelijk territoriale erkenning voor hun culturele verleden.

Geneeskrachtige kruiden

Nog steeds betekent dit gebied veel voor ons. Hier liggen onze voorvaderen

Leland Begay

'We hebben een enorm lange geschiedenis hier', zegt Leland Begay, die namens de Ute Mountain-indianen de juridische strijd tegen president Trump voorbereidt. 'En nog steeds betekent dit gebied veel voor ons. Hier liggen onze voorvaderen. Hier sprokkelen we hout, hier laten we ons vee grazen, hier zoeken we naar geneeskrachtige kruiden. Er zijn heel veel redenen waarom we vinden dat dit gebied onaangetast moet blijven.'

Begay zit in zijn kantoortje in Towaoc, de hoofdstad van de stam, met aan de muur nauwkeurige kaarten van Bears Ears. Hij denkt dat de president niet de macht heeft om een eenmaal aangewezen nationaal monument die status te ontnemen. 'Alleen het Congres kan er iets over zeggen. Maar als dat gebeurt, zullen we het aanvechten. Landschappen zijn levende wezens. Wij spreken namens de dingen die geen eigen stem hebben, maar wel een stem verdienen.'

Tekst gaat verder onder de foto.

Hij maakt zich vooral zorgen over de plunderingen. Al decennia bestaat er een levendige handel in antiquiteiten uit Bears Ears. In 2009 deden federale agenten na een langdurige undercoveroperatie verscheidene invallen in Blanding, het centrum van de illegale handel in eeuwenoude voorwerpen uit het gebied. De vermeende spil in de smokkel, de plaatselijke huisarts en huisvader James Redd, werd met zijn vrouw met veel wapengekletter gearresteerd; hij pleegde een dag later zelfmoord. Maar de handel, zegt Begay, gaat nog steeds door, en zal niet stoppen als er geen mensen en middelen beschikbaar komen om de plekken in het gebied te beschermen. 'Daarvoor is een status als monument noodzakelijk', zegt hij.

Het idee van Zinke om een paar afzonderlijke plekken aan te wijzen en te beschermen gaat volgens hem niet werken. 'Het is één geheel. En juist dan verklaar je de plekken die nog niet ontdekt of goed onderzocht zijn vogelvrij. Je geeft dan heel veel op.'

'Waarom al die heisa?'

Het is mooi hoor, prachtig, maar wat leer je er verder van?

Monte Wells

In het plaatsje Bluff, een kunstenaarskolonie aan de rand van Bears Ears, bereidt ook Joshua Ewing van natuurbeschermingsorganisatie Friends of Cedar Mesa juridische stappen voor. 'Als dit gebied zijn beschermde status verliest, dan is dat een enorm verlies voor het gedeelde Amerikaanse verleden. Maar aan de andere kant: als er ergens een plek is waarvoor de Oudhedenwet bedoeld is, dan is het deze wel. Er is geen betere plek om ervoor te vechten.'

Even naar het noorden, aan de rand van de gestolde duinen, stapt Monte Wells uit zijn terreinwagen. Hij snapt de heisa niet zo. 'Er zijn honderdduizend plekken. En misschien dat 0,003 procent van de mensen zich misdraagt. Moet je daarom zo streng zijn? Camera's ophangen?' Als amateurarcheoloog is hij ooit naar Blanding verhuisd, en sindsdien trekt hij rond door het gebied.

Hij bukt zich en pakt een scherf. 'Kijk, een opstaande rand - dat is de Pueblo II-cultuur. Zie je, er ligt hier nog van alles. Het is mooi hoor, prachtig, maar wat leer je er verder van? Als je hier gaat graven - voor een hele pot krijg je zo'n tweeduizend dollar. Als je die inlevert zetten ze hem ergens in een depot en krijgt niemand hem ooit te zien. Nee, ik zal nooit zeggen of ik wel eens iets heb meegenomen. Je moet het laten liggen, dat weet iedereen.'