Honderdduizenden Turken betuigen hun steun aan de Turkse president Erdogan.
Honderdduizenden Turken betuigen hun steun aan de Turkse president Erdogan. © REUTERS

Miljoen Turken demonstreren tegen coup, Erdogan herhaalt steun voor doodstraf

Meer dan een miljoen Turken hebben zich zondagmiddag op verzoek van president Recep Tayyip Erdogan in Istanbul verzameld om hun verontwaardiging over de couppoging te onderstrepen. Velen betuigden hun aanhankelijkheid aan de president, die op spandoeken 'een godsgeschenk' werd genoemd. Erdogan zei tijdens de betoging dat hij de herinvoering van de doodstraf zou goedkeuren indien het parlement vóór stemt.

Volgens sommige bezoekers overstijgt de manifestatie de politiek. 'Dit gaat om onze vrijheid of de dood', zei een betoger met een grote Turkse vlag om zijn schouders en een bijpassend petje. Op spandoeken stonden teksten als 'beveel ons om te sterven en we doen het'.

De bijeenkomst moet de eendracht tonen die het Turkse volk tijdens en na de verijdelde coup aan de dag heeft gelegd. Erdogan nodigde daartoe ook de nationalistische en kemalistische oppositie dringend uit. Het was de eerste keer in tientallen jaren dat grote Turkse oppositiepartijen deelnamen aan een manifestie waarin steun werd betuigd aan de regering.

Erdogan zelf sprak zijn volk toe tijdens de protestactie. Daarbij ging hij onder andere in op de mogelijke herinvoering van de doodstraf, die hij zou goedkeuren als het parlement dat ook doet. Hij voegde toe dat de doodstraf in heel veel landen bestaat. Ook haalde hij uit naar de Duitse autoriteiten, die hem eerder niet toestonden zijn aanhangers in Keulen toe te spreken per videoverbinding. Volgens de president kregen militante Koerden die mogelijkheid wel. 'Waar is de democratie? Laat ze de terroristen maar koesteren. Dat komt nog wel bij ze terug.'

'Gülen zal prijs betalen'

Lees ook:

Het aantal mensen uit Turkije dat asiel aanvraagt in Duitsland is in de eerste helft van dit jaar opvallend gestegen.

Het vluchtelingenakkoord dat Ankara eerder dit jaar met de EU sloot komt steeds verder onder druk te staan.

De Turkse premier Binali Yildirim zwoer tijdens de betoging dat de geestelijke Fethullah Gülen, die in de Verenigde Staten woont en die door de regering verantwoordelijk wordt gehouden voor de couppoging, naar Turkije gebracht zal worden om de prijs te betalen. Wel benadrukte hij dat de autoriteiten niet gemotiveerd worden door wraakgevoelens, maar zullen opereren binnen de wet bij het opsporen van de verantwoordelijken voor de mislukte staatsgreep.

Turkije's belangrijkste oppositieleider zei dat de couppoging 'een nieuwe deur naar compromissen' heeft geopend in de politiek, maar benadrukte dat politiek niet thuishoort in de moskeeën, de rechtbanken of de barakken. Het hoofd van het leger bedankte de burgers voor hun rol in het voorkomen van de coup en zei dat de 'verraders' die achter de couppoging zitten zwaar bestraft zullen worden.

Voor aanhangers van Gülen was op de manifestatie en überhaupt in Turkije geen plaats, verklaarden alle partijen eensgezind. Ook de Koerdisch-gezinde HDP, de derde partij in het Turkse parlement, was niet uitgenodigd. Dat leidde tot boze reacties van aanhangers van de partij.

Tekst loopt verder onder foto

Zuivering

Sinds de couppoging van 15 juli voert de Turkse regering op grote schaal politieke zuiveringen uit. In het land zijn vele instellingen gesloten en tienduizenden mensen gearresteerd, ontslagen of geschorst op verdenking van banden met de Gülen-beweging. Onder de noodtoestand kunnen mensen dertig dagen worden vastgehouden zonder te worden voorgeleid.

In Europa wordt met argusogen gekeken naar de zuiveringen in Turkije. De Oostenrijkse bondskanselier Christian Kern noemde recent de onderhandelingen over een Turkse toetreding tot de Europese Unie een 'diplomatieke fictie'. Erdogan beticht op zijn beurt het Westen van steun aan de coupplegers. Volgens hem was de mislukte staatsgreep niet alleen in Turkije gepland, maar ook in het buitenland.

Oostenrijk en Rusland

'Ik heb een zetel en een stem in de raad van ministers van Buitenlandse Zaken. Daar is het de vraag of we nieuwe hoofdstukken openen in de onderhandelingen met Turkije. Ik ben daar tegen.'

Oostenrijkse minister Sebastian Kurz

Zondag zei de Oostenrijkse minister Sebastian Kurz (Buitenlandse zaken) in een interview met de krant Kurier dat hij bereid is zijn veto te gebruiken bij de uitbreiding van de onderhandelingen over de Turkse toetreding tot de EU.  'Ik heb een zetel en een stem in de raad van ministers van Buitenlandse Zaken', zei Kurz. 'Daar is het de vraag of we nieuwe hoofdstukken openen in de onderhandelingen met Turkije. Ik ben daar tegen.'

Turkije zou volgens hem niet voldoen aan de voorwaarden.
De hoofdstukken verwijzen naar beleidsgebieden waarin Turkije de Europese regels moet overnemen. Tot dusver verloopt dat proces stroef: slechts een van de 35 hoofdstukken is afgerond. Er kan pas een nieuw hoofdstuk worden behandeld als de hele raad daarmee instemt.

Turkije is ondertussen hard bezig de banden met Rusland aan te halen. Erdogan zit deze week in Sint-Petersburg om de tafel met zijn Russische ambtsgenoot Vladimir Poetin. De gesprekken moeten de verstoorde relatie tussen de landen verbeteren. Hij zei tegen een Russisch persbureau te rekenen op 'een historisch bezoek, een nieuw begin.' Hij stuurde eerder al aan op een toenadering tot Moskou door excuses aan te bieden voor het neerhalen van een Russische straaljager door de Turkse strijdkrachten.

De mannen praten dinsdag over handel, energie en de hervatting van Russische chartervluchten naar Turkije. Ook het conflict in Syrië staat op de agenda. 'Alleen met Rusland als partner kunnen we de crisis in Syrië oplossen', aldus Erdogan.