Peter 'Pete' Hoekstra spreekt de pers toe.
Peter 'Pete' Hoekstra spreekt de pers toe. © anp

Liefde voor Nederland, verwarring, MH17-steun: dit kunnen we verwachten van de nieuwe VS-ambassadeur

Hij is aanspreekpunt voor Amerikaanse zaken - maar hoeveel antwoorden kan Hoekstra geven?

De stille hoop op het Binnenhof is dat Nederland met de komst van de nieuwe Amerikaanse ambassadeur Pete Hoekstra (64) weer een aanspreekpunt heeft binnen de Amerikaanse regering. Wat wil de regering-Trump van Nederland? Vooralsnog is het echter de vraag hoeveel antwoorden Hoekstra gaat geven.

Sinds het aantreden van president Trump tasten veel Nederlandse politici en diplomaten in het duister over wat de nieuwe regering wil van Nederland: kunnen de twee landen in tijden van crisis nog net zoveel als vroeger op elkaar rekenen als bondgenoten? Hoekstra's eerste persconferentie woensdag bracht nog niet op alle punten helderheid. Wat kan Nederland van hem verwachten?

1. Liefde voor Nederland

Zo'n persconferentie van een ambassadeur is niet gebruikelijk, maar Hoekstra kwam al in opspraak voordat hij begon en vond het kennelijk tijd voor een charme-offensief op zijn eerste werkdag. Voor een knapperend haardvuur in zijn ambtswoning trapte hij af met een liefdesverklaring aan Nederland. 'Als mijn ouders toch hadden kunnen zien hoe ik vandaag ingezworen ben als ambassadeur in hun geboorteland', zei Hoekstra met betraande ogen. Hoekstra werd geboren in Groningen en emigreerde in 1956 als driejarige met zijn ouders naar Amerika.

Tijdens zijn volwassen leven is Hoekstra enkele keren met zijn familie op vakantie geweest in Nederland. 'We voelden ons altijd thuis'. Inmiddels heeft hij samen met zijn vrouw en oudste dochter 'aangenaam' rondgewandeld in Den Haag: 'Ik hou van dit land. Ik kijk uit naar de kans om te leren en te luisteren.'

2. Verwarring

Volgens traditie gaat de functie van ambassadeur in Nederland niet naar een beroepsdiplomaat, maar naar iemand die de president heeft gesteund tijdens zijn verkiezingscampagne. Hoekstra is een fervent aanhanger van Donald Trump. Hij heeft wel ervaring in de politiek en het zakenleven, maar niet in de diplomatie.

Mede daardoor heeft Hoekstra al voor heel wat verwarring gezorgd. Dat begon twee weken geleden toen het tv-programma Nieuwsuur hem confronteerde met uitspraken uit 2015, toen hij zei dat Nederland in 'chaos' verkeert door moslimextremisme: 'Er zijn auto's die worden verbrand en er zijn politici die worden verbrand. En ja, er zijn no-go-gebieden in Nederland'.

Hoekstra geloofde zijn eigen woorden echter niet en beschuldigde de Nieuwsuur-verslaggever van het verspreiden van nepnieuws. Na het terugzien van de beelden twitterde Hoekstra een verklaring dat hij 'spijt' had van het Nieuwsuur-interview.

Maar woensdag tijdens zijn eerste persconferentie weigert Hoekstra antwoord te geven op de vraag of hij nog steeds gelooft dat in Nederland politici in brand zijn gestoken. Als de gemoederen oplopen tussen hem en de aanwezige journalisten - 'Dit is Nederland, u moet vragen beantwoorden!' - kijkt hij demonstratief weg van de vragenstellers.

Nu hij ambassadeur is, gaat het niet langer om 'mijn persoonlijke mening', zegt hij. 'Ik ben geen politicus meer. Ik moet nu zorgen voor een sterke relatie tussen de VS en Nederland. Het is een andere tijd.'

3. Nadruk op handel en veiligheid

Hoekstra wil gedurende zijn tijd in Nederland vooral focussen op het 'intensiveren van de sterke economische relatie' die al 'vierhonderd jaar' bestaat tussen beide landen. Voordat hij de politiek inging, werkte Hoekstra vijftien jaar in het bedrijfsleven en promootte hij handel met Nederland. Graag vertelt hij aan Amerikanen dat Nederland op nummer drie staat van de grootste buitenlandse investeerders in de VS. 'Zij zijn altijd verbaasd.'

Ook wil Hoekstra militair samenwerken zodat 'onze mensen veilig zijn'. Hij noemt het militaire bondgenootschap de NAVO 'noodzakelijk', maar vindt wel dat Nederland financieel meer moet bijdragen. Volgens Hoekstra hebben de Amerikanen verder goede ervaringen met Nederlandse militairen en inlichtingenofficieren. Hij was zelf jarenlang in zijn functie als congreslid voorzitter van de inlichtingencommissie van het Huis van Afgevaardigden.

4. MH17-steun

Premier Rutte heeft eerder gezegd dat hij uitziet naar het opbouwen van een goede relatie met Hoekstra. Dat is niet alleen van belang voor de handel en veiligheid, maar ook omdat Den Haag de steun van de Amerikanen goed kan gebruiken bij het vervolgen van de daders van de MH17-vliegramp, die in 2014 aan bijna tweehonderd Nederlanders het leven kostte.

Tot nu toe heeft Moskou het internationale onderzoek naar de oorzaak van de MH17-ramp - een Russische BUK-raket die is afgeschoten uit pro-Russisch rebellengebied - consequent afgedaan als onzin. De VS hebben de conclusies juist telkens onderschreven.

Tot deze week was het onduidelijk wat Trumps mening was in de MH17-kwestie. 'Ons standpunt over MH17 is ongewijzigd', laat een woordvoerder van Hoekstra nu weten nadat er op de persconferentie geen tijd was om hierover te spreken. 'De VS steunen het internationale JIT-onderzoeksteam en wij blijven andere landen vragen om volledig mee te werken aan het onderzoek om ervoor te zorgen dat de verantwoordelijken hun straf niet ontlopen.'

De VS steunen ook het besluit om Nederlandse rechtbanken de bevoegdheid te geven om de 'verantwoordelijken van deze tragedie' te berechten. 'Wij hebben het volste vertrouwen in het vermogen van het Nederlandse strafrechtsysteem om een vervolging in te stellen die volledig, objectief en rechtvaardig is.'

Die openlijke steun zal als een opsteker worden ervaren door premier Rutte, die het als zijn persoonlijke missie ziet om de daders berecht te krijgen. Hoekstra heeft het oor van Trump en kan zorgen dat de VS op het juiste moment druk uitoefenen.