Het zakencentrum van Amsterdam de Zuidas, waar het EU-geneesmiddelenbureau een kantoor aangeboden krijgt.
Het zakencentrum van Amsterdam de Zuidas, waar het EU-geneesmiddelenbureau een kantoor aangeboden krijgt. © ANP

Lidstaten azen op EU-Geneesmiddelenbureau na Brexit; Nederland biedt gebouw op de Zuidas

Met de Brexit in aantocht moeten twee EU-agentschappen uit Londen verhuizen naar ergens op het vasteland. Voor het grootste lobbyt Nederland met als boodschap: welkom 900 medewerkers van het agentschap in Metropool Amsterdam!

'We willen allemaal die 12 punten!' Minister Edith Schippers (Volksgezondheid) is niet de eerste die de strijd om de vestigingsplaats van het Europees Geneesmiddelenbureau vergelijkt met het Eurovisiesongfestival. En net als bij dat echte festival, wint niet altijd de beste kandidaat: een politieke koehandel dreigt met 18 geïnteresseerde steden voor het EU-geneesmiddelenagentschap.

De officiële presentatie dinsdag in Brussel van Amsterdam als nieuwe zetel voor het geneesmiddelenbureau, verliep in elk geval soepel. Een gedegen offerte van 84 pagina's, enthousiaste toespraken van Schippers, de Amsterdamse viceburgemeester Kajsa Ollongren en speciaal 'verkoopgezant' Wouter Bos ('Moge de beste kandidaat winnen, en ik ben ervan overtuigd: dat zijn wij.'), plus een professionele video waarin een kitesurfer langs de bollenvelden scheert.

Naar Amsterdam

900 personeelsleden, 36 duizend bezoekende experts en 30 duizend geboekte hotelnachten per jaar: welke stad wil dat niet?

De boodschap is helder: Welkom 900 medewerkers van het agentschap in Metropool Amsterdam! Oud-minister van Financiën Bos kon enig cynisme niet onderdrukken: 'Ik heb nooit eerder zo veel liefde gevoeld in de lidstaten voor een EU-agentschap.'

Het geneesmiddelenbureau is dan ook een 'vette kluif'. Het bureau moet weg uit Londen voordat Groot-Brittannië de EU verlaat in maart 2019. Met 900 personeelsleden, een jaarbudget van 300 miljoen, 36 duizend bezoekende experts en 30 duizend geboekte hotelnachten per jaar, verdringen de steden zich om het agentschap binnen te halen. Naast Amsterdam vinden ook Dublin, Bratislava, Kopenhagen, Lille, Warschau, Lissabon en Madrid dat zij 'de beste zijn', om er maar een paar te noemen. Voor de kleinere Europese bankenautoriteit, die ook uit Londen weg moet, is de animo geringer.

Het geneesmiddelenbureau is de spil bij onderzoek naar nieuwe en veilige geneesmiddelen voor mens en dier. Het analyseert en weegt de aangereikte wetenschappelijke informatie en verstrekt vergunningen voor de verkoop van die geneesmiddelen. Schippers hamert erop dat die taak niet in het gedrang mag komen door de verhuizing. Vandaar dat Amsterdam zich hard maakt voor de continuïteit.

Zodra de lidstaten eind november hun keuze maken, kunnen de graaf- en heimachines van start

Zodra de lidstaten eind november hun keuze maken, kunnen de graaf- en heimachines van start. Het EU-agentschap krijgt een geheel nieuw gebouw aan de Amsterdamse Zuidas. De kostprijs wordt geraamd op 250-300 miljoen euro, een investering van de staat. Het agentschap zal een 'marktconforme huurprijs' betalen, aldus Ollongren. Speciale deals waarvoor Brussel nadrukkelijk had opgeroepen - lagere of tijdelijk geen huur - zijn in Amsterdam niet aan de orde.

Volgens Ollongren heeft Amsterdam dat soort financiële lokkertjes niet nodig. Zij prijst de nabijheid van Schiphol, het aanbod van hotelkamers, de expat-hulp voor de werknemers van het agentschap en hun partners en de uitbreiding van het aantal plekken op internationale scholen. Bovendien komt er 8 miljoen euro extra voor het College ter Beoordeling voor Geneesmiddelen, dat het EU-agentschap terzijde zal staan. Bos bezoekt komende weken de nodige Europese hoofdsteden om de politici aldaar te overtuigen van Amsterdam als de nieuwe plek voor het agentschap.

Politiek moddergevecht

Het verleden leert dat de toewijzing van EU-agentschappen regelmatig ontaardt in een politiek moddergevecht. Toen in 2001 de nieuw op te richten Europese Autoriteit voor Voedselveiligheid naar Helsinki dreigde te gaan, ontplofte de toenmalige Italiaanse premier Berlusconi omdat de Finnen culinaire barbaren zouden zijn. Prosciutto was toch echt iets anders dan gerookt rendiervlees. De Voedselautoriteit werd vervolgens in Parma gevestigd, Finland kreeg later het agentschap voor chemische stoffen.

Nu klagen de Oost-Europese lidstaten (met recht) dat zij onderbedeeld zijn en wijzen op een oude afspraak dat die gelijkheid moet worden rechtgetrokken. De westelijke kandidaten stellen dat deze afspraak voor nieuwe agentschappen geldt, niet voor de hervestiging van bestaande. Bovendien vrezen de westelijke lidstaten dat de benodigde wetenschappers en farmaceutische experts niet in Warschau, Bratislava of Boekarest willen wonen en dat een keuze voor deze steden het agentschap de nek omdraait. En dat gaat volgens Schippers ten koste van de patiënt.

Schippers hoopt dat de beoordeling die de Europese Commissie in september presenteert van alle kandidaten, zwaar zal wegen bij de keuze die in november door de ministers van Buitenlandse Zaken wordt gemaakt. 'Maar uiteindelijk is het een politiek besluit.'

Europese agentschappen

Europese agentschappen zijn er om grensoverschrijdende problemen aan te pakken. Soms is een ramp de reden voor de oprichting. Zo leidde het doormidden breken van de olietanker Erika in de Golf van Biskaje (1999) tot het agentschap voor maritieme veiligheid. Onlangs besloot een kopgroep van EU-landen tot de komst van een Europees Openbaar Ministerie om fraude met EU-geld tegen te gaan. Het budget van Frontex, de organisatie die de bewaking van de Europese buitengrenzen coördineert, is de laatste jaren fors verhoogd vanwege de migratiecrisis. Dat geldt ook het Europese asielagentschap. Sommige lidstaten en europarlementariërs vinden het hoog tijd om het bestaansrecht van sommige agentschappen te onderzoeken.