Russische president Poetin en Turkse president Erdogan
Russische president Poetin en Turkse president Erdogan © EPA/AFP

Lavrov: neerhalen vliegtuig was 'geplande provocatie'

Het neerhalen van een Russisch gevechtsvliegtuig door Turkije was een 'geplande provocatie'. Dat heeft de Russische minister van Buitenlandse Zaken Sergej Lavrov woensdag gezegd. Het Kremlin heeft woensdag ook bekend gemaakt dat het gewoon doorgaat met luchtaanvallen bij de Turks-Syrische grens.

Droom van gezamenlijk front tegen IS spat uiteen

Het had zo mooi kunnen zijn: een coalitie tegen IS. Vooral de Franse president Hollande is erop gebrand. Maar zijn missie is nu vrijwel onmogelijk geworden. Lees hier de analyse van Bert Lanting (+).

Het neerschieten van een Russisch gevechtsvliegtuig maakt eens te meer de dubieuze rol van Turkije duidelijk in de strijd tegen IS. Het land ziet in Assad een grotere vijand dan in de jihadisten, schrijft Remco Andersen (+).

Lavrov heeft ook gezegd dat zijn land de relatie met Turkije serieus heroverweegt, maar hij zei niet welke specifieke maatregelen Rusland zou nemen. 'We hebben niet de intentie Turkije de oorlog te verklaren', aldus de bewindsman. 'Onze houding ten opzichte van het Turkse volk is ongewijzigd. We hebben alleen vragen over het Turkse leiderschap.'

Hij zei ook dat het dinsdag uitgegeven advies aan Russische burgers om af te zien van een bezoek aan Turkije was gebaseerd op extremistische bedreigingen in Turkije. Het is geen geheim dat terroristen gebruik maken van Turks grondgebied om aanslagen op andere landen voor te bereiden, aldus Lavrov. Hij noemde geen specifieke groepen of landen. Lavrov hoopt dat het incident niet zal leiden tot een no fly-zone boven Syrië.

'Turkse regering steunt islamisering'

De regering in Turkije steunt opzettelijk de islamisering van de Turkse samenleving. Dat hebben Russische media woensdag opgetekend uit de mond van Russische president Vladimir Poetin, meldt persbureau Reuters. 'Het probleem is niet de tragedie waar we gisteren getuige van waren', aldus de Russische leider, doelend op het neerschieten van een Russisch gevechtsvliegtuig door Turkije, waarbij een van de piloten om het leven kwam. 'Het probleem zit veel dieper. De huidige Turkse leiders hebben de afgelopen jaren bewust een beleid nagestreefd dat de islamisering van hun land ondersteunt.'

De Russische ambassadeur in Frankrijk beschuldigde Turkije ervan een 'medeplichtige' van IS-extremisten te zijn en zei woensdag dat het land een dubieuze rol speelt in de Syrische burgeroorlog. De ambassadeur ontkende de bewering van Ankara dat de piloten meermaals waren gewaarschuwd het Turkse luchtruim te verlaten.

Poetin noemde de Turkse actie eerder al 'een dolkstoot in de rug door handlangers van terroristen'. 'Nooit zullen we misdaden als deze tolereren', zei Poetin, die de schending van het Turkse luchtruim met klem ontkent. 'We hopen dat de internationale gemeenschap de kracht vindt samen met ons dit kwaad te bestrijden.'

Ook stelde hij dat de Turkse actie 'serieuze consequenties zal hebben voor de relatie tussen Turkije en Rusland'. De landen hebben samen grote plannen met TurkStream, een nieuwe leiding die Russisch gas via een zuidelijke route om Oekraïne naar Europa moet gaan brengen. Ook zonder de gasleiding zijn de landen belangrijke economische partners: na Duitsland importeert Turkije het meeste Russische gas.

Het incident gaat mogelijk ook gevolgen hebben voor de Turkse consumentenmarkt. De Russische premier Dmitri Medvedev heeft woensdag gezegd dat de Turkse actie zou kunnen leiden tot het annuleren van een aantal belangrijke gezamenlijke projecten. Als gevolg daarvan zouden Turkse bedrijven hun aandeel op Russische markt verliezen. En de minister van Buitenlandse Zaken riep de Russische bevolking op om niet meer naar Turkije te reizen. Het land is al 13 jaar de populairste vakantiebestemming voor Russen.

Erdogan: verdediging

Niemand zou van Turkije mogen verwachten dat het zwijgend grensovertredingen of rechtenschendingen toestaat

Turkse president Erdogan

Handelde Turkije te snel?

Het neerschieten van de Russische Su-24 was een drastisch besluit van president Erdogan en zijn generaals, betoogt generaal-majoor b.d Berry Macco (72), voormalig F-16-vlieger en oud-directeur Operaties van de Koninklijke Luchtmacht. 'Turkije, maar ook de NAVO, verkeert toch niet op de rand van oorlog met Rusland?'

De Turkse president Recep Tayyip Erdogan herhaalde woensdag echter dat het in Syrië neergestorte vliegtuig zich wel degelijk boven Turks grondgebied bevond op het moment dat het werd neergehaald. Erdogan zei dat Turkije slechts handelde ter verdediging van de eigen veiligheid en de 'rechten van onze broeders' in Syrië. 'Niemand zou van Turkije mogen verwachten dat het zwijgend grensovertredingen of rechtenschendingen toestaat.'

Volgens Erdogan wil Turkije niettemin geen escalatie. Op een zakelijke bijeenkomst in Istanbul pleitte de president voor 'vrede, dialoog en diplomatie.'

Een woordvoerder van het Kremlin heeft woensdag te kennen gegeven dat Rusland gewoon doorgaat met de luchtaanvallen in Syrië op doelwitten van Islamitische Staat bij de Turkse grens. 'We zouden graag zien dat de terroristen en militanten verder van de grens weg zouden blijven, maar helaas zijn ze geneigd zich juist daar op te houden.'

Ondertussen heeft Turkse premier Ahmet Davutoglu Rusland gewaarschuwd dat operaties in Syrië onder het mom van de strijd tegen IS geen excuus zijn voor aanvallen op Turkmenen in Syrië. Op een bijeenkomst van de AK-partij zei Davutoglu wel de communicatie met Moskou open te houden.

Rusland is een belangrijk bondgenoot van de Syrische president Bashar Assad. De bombardementen die Rusland sinds enkele maanden uitvoert zijn volgens Moskou gericht tegen IS, maar volgens onder meer Turkije en de Verenigde Staten nemen de Russen ook gematigde tegenstanders van Assad op de korrel. In het gebied waar het toestel neerstortte wonen veel Turkmenen, een van de groepen die zich tegen het Assad-regime verzetten.

De Turkse minister van Buitenlandse Zaken Mevlut Cavusoglu heeft gezegd dat er binnenkort een ontmoeting plaats zal vinden met zijn Russische evenknie, Sergej Lavrov. Lavrov heeft echter gezegd dat zo'n ontmoeting nog niet is bevestigd.

'Vredesplan Syrië in gevaar'

Natuurlijk heeft ieder land het recht zich te verdedigen. Maar we weten hoe gespannen de situatie is in Syrië.

Duitse bondskanselier Angela Merkel

Het incident heeft het vinden van een politieke oplossing voor het conflict in Syrië bemoeilijkt, zei Angela Merkel woensdag. Er moet volgens de Duitse bondskanselier alles aan gedaan worden om een verdere escalatie te voorkomen. Lavrov zegt dat het neerhalen van het Russische vliegtuig inderdaad gevolgen zal hebben voor vredesbesprekingen over Syrië.

'Natuurlijk heeft ieder land het recht zich te verdedigen. Maar we weten hoe gespannen de situatie is in Syrië en de gebieden eromheen. Daarom heb ik de Turkse premier gevraagd alles te doen om de gemoederen tot bedaren te brengen.' De oplossing ligt niet in strijd voeren, meent Merkel: 'Het is volkomen duidelijk dat de werkelijke oplossing alleen maar een politieke oplossing kan zijn.' Ze roept alle partijen op constructief mee te werken aan een vredesplan voor Syrië.

NAVO: bewaar kalmte

Amerikaanse president Barack Obama en Erdogan hebben in een telefoongesprek benadrukt dat spanningen tussen Rusland en Turkije snel verminderd moeten worden.

Obama heeft Erdogan volgens het Witte Huis laten weten dat de VS en de NAVO Turkije steunen in het recht om de grenzen te verdedigen. De NAVO zei eerder dat het solidair is met Turkije, maar dat het land zijn kalmte moet bewaren.