De vader van Pieter Kok zat bij een geheime verzetsoperatie. Dit was zijn vervalste persoonsbewijs.
De vader van Pieter Kok zat bij een geheime verzetsoperatie. Dit was zijn vervalste persoonsbewijs. © Linelle Deunk

Kinderen willen erkenning voor ouders die werkten voor ultrageheim verzet tegen Russen

Nazaten van personen die tussen 1945 en 1994 voor een ultrageheime verzetsorganisatie in Nederland werkten, roepen de overheid op om de archieven hierover open te stellen. Ook willen ze erkenning voor het werk dat hun vaders jarenlang in het geheim hebben gedaan en dat een grote impact heeft gehad op hun leven. Dat zeggen ze in een gesprek met de Volkskrant.

De kinderen uit drie gezinnen, wier vaders allemaal zijn overleden, proberen al jaren informatie te krijgen over de zogeheten Stay Behind-organisatie, maar krijgen geen gehoor bij de ministeries van Algemene Zaken en Defensie en bij de inlichtingendiensten AIVD en MIVD.

De verzetsorganisatie bestond uit geheime netwerken van een paar honderd burgers die tijdens de Koude Oorlog klaarstonden om als de Russen zouden binnenvallen het verzet te leiden. Een deel zou uitwijken naar Spanje, een ander deel zou in Nederland ondergronds gaan en een agentennetwerk aansturen. De coördinatie was in handen van Defensie, Algemene Zaken en de Binnenlandse Veiligheidsdienst. Leden mochten er niet over spreken, zelfs niet met hun vrouw. Ze hadden schuilnamen en leidden een dubbelleven - een van hen was huisarts, een ander advocaat. Ze hadden allemaal een verzetsverleden in de Tweede Wereldoorlog.

Geheime documenten

De kinderen hadden altijd wel een vermoeden dat hun vader geheime werkzaamheden verrichtte, maar moesten zelf op zoek naar informatie

De groep was gespecialiseerd in psychologische oorlogsvoering, sabotage en liquidaties. Op veertig plekken in Nederland waren wapens verstopt in ondergrondse opslagplaatsen. Oud-premier Lubbers bevestigde in 1990 in een Kamerbrief aan de commissie voor inlichtingen- en veiligheidsdiensten dat er twee van dit soort diensten - Operatiën en Inlichtingen - in Nederland actief waren. Sinds 1994 zouden ze niet meer bestaan.

Uit eerder onderzoek bleek dat een groot deel van de archieven van deze geheime verzetsorganisaties tegen de regels in is vernietigd. Defensie bevestigt desgevraagd dat er nog enkele documenten bij het ministerie aanwezig zijn en zegt dat deze in principe na 'twintig jaar' in aanmerking komen voor overdracht aan het Nationaal Archief. Defensie mag de dossiers maximaal 75 jaar uit de openbaarheid houden. Ook het ministerie van Algemene Zaken beschikt nog over documenten die geheim zijn. De AIVD zegt niet over archiefstukken te beschikken.

De kinderen hadden altijd wel een vermoeden dat hun vader geheime werkzaamheden verrichtte, maar moesten zelf op zoek naar informatie. Een van de vaders, schuilnaam 'Pelt', was hoofd van de sabotagedienst van Operatiën. Hij kreeg tot 2009 zijn pensioen in contanten in briefjes van 50 euro in een envelop met zijn schuilnaam erop, om ervoor te zorgen dat het niet traceerbaar was. Zijn kinderen vermoeden dat nog enkele personen een pensioen krijgen en dat dit geld van Algemene Zaken komt.

Inlichtingenexpert Cees Wiebes hoopt dat de overheid wil helpen om - al was het maar voor de geschiedschrijving - openheid van zaken te geven. 'De archieven liggen verspreid bij Defensie, Algemene Zaken, en misschien wel bij de MIVD. Breng dat nou eens in kaart. Hoeveel is dat nog?'

Pieter Kok, wiens vader waarschijnlijk bij Inlichtingen werkte, vindt dat de overheid de plicht heeft verantwoordelijkheid te nemen. 'Nu iedereen is overleden en de Koude Oorlog geschiedenis is, zitten de kinderen nog met allerlei vragen. Die hebben de bewuste keuze voor een geheim leven nooit gemaakt. Daar ligt een morele verplichting tot openheid.'


Op zoek naar het geheimzinnige verzetsleven van vader

In de archieven van de overheid bestaan hun vaders niet, krijgen de kinderen steeds te horen. Toch droegen die een geheim bij zich dat het gezinsleven sterk beïnvloedde. 'Nu bijna iedereen is overleden en de Koude Oorlog geschiedenis is, blijven de kinderen met allerlei vragen achter'. (+)