Het Woud van Bialowieza in 2010.
Het Woud van Bialowieza in 2010. © AFP

Kever vreet Europees oerbos in Polen weg

Tegenstanders vermoeden commerciële overwegingen

Gaat het laatste oerbos van Europa voor de bijl? Die vrees bestaat nu de Poolse regering toestemming heeft gegeven om op grote schaal bomen te kappen in het Woud van Bialowieza, een uniek bos dat door de eeuwen heen is ontsnapt aan ingrijpen door de mens. Warschau zegt dat verruiming van de kapquota nodig is om het bos te beschermen tegen een vraatzuchtige kever.

Het laaglandbos van Bialowieza is een ongerept natuurgebied dat deels in Oost-Polen en deels in Wit-Rusland ligt. Het staat op de Werelderfgoedlijst van de Unesco en is het leefgebied van zeldzame dieren als de Europese bizon, de lynx en van vele vogelsoorten. In het bos staan de hoogste sparren en eiken van Europa.

Ondanks waarschuwingen van de EU, wetenschappers en natuurbeschermers heeft de Poolse minister van Milieu Jan Szyszko groen licht gegeven om veel meer bomen om te hakken dan eerder was toegestaan. Volgens de bewindsman kan alleen zo een eind worden gemaakt aan een keverplaag die het bos zou bedreigen.

De dood van de fijnspar

De minister doelt op het oprukken van een schadelijke bastkever, de zogenoemde letterzetter of boekdrukkever. Dit beestje vreet zich door de bast van een boom, die daardoor uiteindelijk dood kan gaan. De boekdrukkever heeft het vooral voorzien op de fijnspar, die veel voorkomt in Bialowieza.

Houthakkers mogen van Szyszko in tien jaar 180 duizend kubieke meter hout rooien, veel meer dan de 40 duizend kubieke meter uit eerdere plannen. Die toestemming geldt niet voor het kerngebied van het bos, dat is bestempeld tot nationaal park. Dit maakt 17 procent uit van het woud van in totaal 1.500 vierkante kilometer.

Brussel heeft de Poolse autoriteiten gewaarschuwd dat het kapbesluit in strijd kan zijn met het Europese programma Natura 2000, dat is gericht op behoud van biodiversiteit. Volgens milieuorganisaties als Greenpeace dreigt het unieke karakter van het eeuwenoude bos verloren te gaan. Ze vinden dat de natuur op eigen kracht een eind moet maken aan de keverplaag. Poolse wetenschappers zeggen dat zo'n plaag, die zich vaker heeft voorgedaan, geen onoverkomelijke bedreiging vormt.

De verliezen in de toeristensector

Tegenstanders van het kapbesluit vermoeden dat commerciële overwegingen een rol spelen. In zijn verkiezingscampagne sprak de milieuminister al over de waarde die de bomen van Bialowieza zouden kunnen hebben voor plaatselijke gemeenschappen. Volgens critici zal het tijdelijke voordeel voor houtbedrijven niet opwegen tegen de uiteindelijke verliezen in de toeristensector.

Ook Frits Mohren, hoogleraar bosecologie en bosbeheer aan de Wageningen Universiteit, meent dat het om meer gaat dan alleen het bestrijden van de bastkever. Hij ziet de traditionele tegenstelling tussen bosbouwers en ecologen opdoemen. De Poolse overheid wil een bosbeheer dat vooral is gericht op houtproductie, terwijl ecologen zich zorgen maken over achteruitgang van het bos. Mohren wijst erop dat het beschermde kerngebied niet zo groot is - 'minder dan twee keer de Oostvaardersplassen' - en dat dit deel juist zou moeten worden uitgebreid om de biologische kwaliteit van Bialowieza te vergroten.