Deir al-Zor in november vorig jaar.
Deir al-Zor in november vorig jaar. © AFP

IS verliest Deir al-Zor in Syrië en dreigt ook laatste bolwerken in Irak kwijt te raken

Na de val van Raqqa moet Islamitische Staat de volgende klappen incasseren. Syrische regeringstroepen hebben de laatste IS-strijders verjaagd uit Deir al-Zor, een belangrijke stad in het oosten van Syrië. Ook in Irak dreigt IS zijn laatste bolwerk kwijt te raken: de troepen van Bagdad zijn grensstad Qaim binnengedrongen.

De strijd tegen IS ontaardt in een wedloop tussen het Syrische leger en de SDF, met de Eufraat als scheidslijn

'De stad is volledig bevrijd van terrorisme', verkondigde de Syrische staatstelevisie vrijdagmorgen. Deir al-Zor was een van de laatste bolwerken van IS in Syrië, vanwege zijn omvang en status als oliehoofdstad van het land van groot strategisch belang. Twee weken geleden werd Raqqa, de 'hoofdstad van het kalifaat', op de extremisten veroverd door de Syrische Democratische Strijdkrachten (SDF), een door Koerden geleide militie die met de Verenigde Staten samenwerkt.

Een kleine 150 kilometer zuidoostwaarts langs de Eufraat ziet IS ook zijn laatste machtsbasis in Irak bedreigt. Vrijdagochtend trok de door het Iraakse leger geleide coalitie de grensplaatsen Qaim en Rawa binnen, waar zo'n 1.500 IS-strijders zich zouden ophouden. Tegelijkertijd werd de grensovergang met Syrië veroverd op IS, meldden sjiitische milities, die meevechten met de Iraakse staatstroepen.

Wedloop

Het Syrische leger, gesteund door het Russische leger en Iran-gezinde milities, zette begin september de aanval in op Deir al-Zor. Linies van IS rond de stad werden doorbroken. In de weken die volgden werd huizenblok op huizenblok bevochten. Tegelijk werden steden en dorpen meer zuidelijk langs de westoever van de Eufraat door het regime veroverd. IS resteren nog enkele plaatsen langs de Eufraat - tot aan Qaim - en een lap woestijngrond, dorpjes en olievelden.

(Lees verder onder de kaart.)

De strijd tegen de restanten van IS ontaardt in een wedloop tussen het Syrische leger en de SDF. Daarbij doet de rivier vooralsnog dienst als natuurlijke scheidslijn: de SDF veroveren het grondgebied ten noorden van de Eufraat, de troepen van Assad claimen alles ten zuiden van de watergrens. Op sommige plaatsen bedraagt de afstand tussen beide legermachten slechts enkele kilometers. Behalve olie (het gebied herbergt het grootste deel van de Syrische olievoorraden) levert een snelle zegetocht ook de controle op over de strategische grensovergang met Irak.

De Eufraat lijkt zo de bestandslijn te worden tussen de invloedssferen van Rusland en de VS in Syrië. Bondgenoten van de Amerikanen hebben in dat geval het noorden en oosten van Syrië in handen. Ook Washington verkeert dan in een gunstiger positie om zijn stempel te drukken op het naoorlogse Syrië.


De ondergang van het kalifaat

Raqqa was een slaperige provinciestad die plotseling wereldwijd op de kaart kwam te staan als de hoofdstad van IS in Syrië. Onze correspondent Ana van Es uit hoe dat zo kwam. (+)

De Volkskrant sprak in onlangs heroverde gebieden in de Syrische provincie Raqqa met ouders die hun kind verloren door een bom die was bedoeld voor IS. 'Als dit de prijs is, hoef ik die bevrijding van IS niet.' (+)

Al Nisr was de vroedvrouw van Raqqa. Inmiddels is ze de stad ontvlucht. 'Ik denk dat deze meisjes in hun eigen samenleving nooit een goede opleiding hebben gehad. Ze waren daar uitschot.'

Wie springt in het vacuüm dat IS achterlaat? Nu het gevaar van Islamitische Staat is bezworen, het kalifaat zo goed als verpulverd en de gemeenschappelijke vijand verslagen, borrelen ogenblikkelijk oude conflicten weer op.