'Schone energie voor alle Europeanen'
'Schone energie voor alle Europeanen' © EPA

Is de deal tussen EU-lidstaten over CO2-uitstoot de sleutel tot de doelen van Parijs?

Milieuorganisaties vinden het akkoord alvast maar niets

De EU-lidstaten hebben een deal over hoe ze het aantal rechten voor CO2-uitstoot gaan verlagen. Wat gaat er veranderen en is dat genoeg om de doelen van Parijs te halen?

Wat zijn emissierechten? En waarom werken ze tot nu toe niet?

Een handige manier om de uitstoot van CO2 te beteugelen is een prijs aan uitstootrechten te hangen en daar een markt voor te openen. Daarom werd in 2005 het ETS opgezet: het Europese emissiehandelssysteem. Elfduizend grote bedrijven, samen goed voor 40 procent van de Europese broeikasgassen, mogen pas CO2 uitstoten als ze daartoe de rechten hebben. Stroombedrijven moeten die rechten op de markt kopen. Industriële bedrijven krijgen een groot deel van hun emissierechten cadeau, maar als ze tekortkomen, moeten ze op de markt bijkopen.

Tot nu toe is het probleem dat er veel emissierechten in omloop zijn. Daardoor is de prijs van die rechten heel laag, en dus worden bedrijven nauwelijks gestimuleerd om hun uitstoot te beperken.

Wat gaat er nu veranderen?

Elk land dat een kolencentrale sluit, kan de CO2-rechten ervoor laten intrekken

In de eerste plaats verandert er iets in de omgang met de emissierechten van kolencentrales. Die centrales stoten dubbel zoveel CO2 uit als gascentrales. Toch zou sluiting van kolencentrales tot nu toe niet veel helpen: als Nederland er een sluit, komen de emissierechten gewoon op de markt. Daardoor daalt de prijs ervan en kunnen Duitse of Poolse bruinkoolstokers weer goedkoop CO2 uitblazen. In het nieuwe plan hoeft dat niet meer zo te gaan. Elk land dat een kolencentrale sluit, kan de CO2-rechten ervoor laten intrekken.

Verder komen er maatregelen om het enorme overschot aan emissierechten van de markt te halen. Nu liggen er in de kluizen van bedrijven en handelaren genoeg emissierechten om de elfduizend industriële 'top-uitstoters' een jaar lang te laten draaien. Dat zijn rond 2 miljard stuks (voor evenzoveel ton CO2) en die voorraad drukt de prijs. De Europese Commissie mikt op een overschotje van 733 miljoen stuks (dus eenderde van wat het nu is). Afbouwen zal een aantal jaren duren, maar in het eerste jaar zou rond 20 procent van het overschot verdwijnen.

Tot slot zal het aantal emissierechten dat jaarlijks op de markt wordt gebracht met 2,2 procent afnemen. Na tien jaar scheelt dat echter maar 20 procent.

Halen we met dit pakket de klimaatdoelen die zijn afgesproken in Parijs?

De meningen over het pakket verschillen sterk, maar op deze vraag is vrijwel ieders antwoord: nee, dit is niet genoeg om Parijs te halen. Kornelis Blok, hoogleraar energiesystemen aan de TU Delft, vindt het 'een stap in de goede richting, maar het is vrij zeker dat dit niet voldoende zal zijn om de klimaatdoelen van Parijs te halen'.

Jos Cozijnsen, zelfstandig duurzaamheidsconsultant, hoopt dat met dit pakket de prijs van emissierechten zal stijgen van 8 euro naar 20 euro, later 30 euro. 'Dat zou heel veel schelen. Dan zou een kolencentrale veel hogere kosten krijgen. Maar dit pakket is niet genoeg om Parijs mee te halen.'

Milieuorganisaties vinden het akkoord maar niets. Zo noemt het Wereldnatuurfonds het akkoord 'beschamend' en spreekt GroenLinks van 'de verslaving aan gratis emissierechten'. D66 vindt het 'een belangrijke verbetering'. De Europese ondernemersorganisatie BusinessEurope vindt dat de industrie in het nieuwe akkoord onvoldoende wordt beschermd.