Catalaanse demonstranten dinsdag in Barcelona.
Catalaanse demonstranten dinsdag in Barcelona. © AFP

Is Catalonië nu onafhankelijk of niet? Premier krijgt van Spanje vijf dagen om een antwoord te geven

Het geduld van de Spaanse regering met Catalonië raakt op. De Spaanse premier Mariano Rajoy heeft Catalonië opheldering gevraagd: is de onafhankelijkheid nu uitgeroepen of niet?

Als de Catalaanse premier Puigdemont met 'ja' antwoordt, dan wordt het gevreesde grondwetsartikel 155 geactiveerd, dat de overname van het Catalaanse deelstaatbestuur mogelijk maakt.

Tot maandag heeft Puigdemont om antwoord te geven, en vervolgens tot de donderdag erop om van gedachten te veranderen. Als Puigdemont vasthoudt aan de onafhankelijkheidsverklaring, opgeschort of niet, dan kan de Spaanse regering het Catalaanse parlement en kabinet ontbinden, verkiezingen uitschrijven en het bestuur van de deelstaat tijdelijk overnemen. Het is een drastische ingreep waartoe nog nooit werd overgegaan in de moderne Spaanse democratie.

Een gebaar van goede wil

Ook als er geen of een dubbelzinnig antwoord komt, beschouwt de Spaanse regering dat als een onafhankelijkheidsverklaring. De ministerraad van vrijdag 20 oktober besluit welke ingrepen Spanje precies zal plegen. De senaat, waar regeringspartij PP de absolute meerderheid heeft, moet daarmee instemmen.

Om 9 uur woensdagochtend, 'heel erg vroeg' naar het oordeel van de Spaanse media, riep Rajoy zijn ministerraad bijeen. De avond ervoor had de Catalaanse premier Puigdemont de onafhankelijkheid uitgeroepen, om die direct weer op te schorten. Nu zou de Spaanse regering de verklaring van Puigdemont uitleggen zoals ze wilde, was de verwachting: als een ernstig affront, of als een gebaar van goede wil.

Maar Rajoy, die bekendstaat om zijn weifelachtige houding, koos nog niet. Hij gaf Puigdemont respijt tot begin volgende week, met een 'formeel verzoek te bevestigen of de onafhankelijkheid van Catalonië is uitgeroepen'.

Meer autonomie

Rajoy heeft de steun van twee partijen die zijn regering gedogen, het liberale Ciudadanos en de sociaal-democratische PSOE. Die laatste partij zei voor de zomer nog dat ze het inzetten van artikel 155 nooit zou steunen, maar is van gedachten veranderd. In ruil voor haar zegen aan het optreden van Rajoy dwong ze af dat er over een herziening van de grondwet wordt gepraat, waardoor regio's als Catalonië meer autonomie kunnen krijgen.

Volgens de twee grootste partijen is dialoog met Puigdemont niet mogelijk, omdat hij zich buiten de grenzen van de wet begeeft. Hij maakte naar eigen inzicht een referendum- en breukwet, zette zijn referendum door tegen een uitdrukkelijk verbod in, en doet nu alsof die volksraadpleging het recht geeft op onafhankelijkheid. Eerst moet Puigdemont terugkomen van deze dwalingen, pas dan kunnen ze met hem om de tafel, vinden deze partijen die zichzelf 'grondwettelijk' noemen.

Puigdemont vindt op zijn beurt dat de ruim twee miljoen Catalanen die, ondanks tegenwerking van de politie, stemden vóór onafhankelijkheid niet genegeerd mogen worden. Hij hield woensdag vast aan zijn oproep tot dialoog: hij stelde voor dat de Spaanse en Catalaanse regering ieder twee vertegenwoordigers zouden aanwijzen, die samen de opdracht krijgen een bemiddelaar te benoemen.

Radicalen nu ook boos op Puigdemont

Het tekent hoezeer de Madrileense en Barcelonese werkelijkheden van elkaar verschillen. Tussen die werelden bestaat nauwelijks contact: Rajoy en Puigdemont ontmoetten elkaar maar een enkele keer, en voor zover bekend hebben ze elkaar sinds het referendum op 1 oktober niet gesproken.

Ondertussen kampt Puigdemont ook met een 'binnenlands' politiek probleem: de meest radicale afscheidingspartij, de CUP, toont zich ontstemd over de verdaging van de onafhankelijkheid voor onbepaalde tijd. Dit mag niet langer dan vier weken gaan duren, liet een partijbestuurder weten. In de tussentijd komt de CUP-fractie niet opdagen bij vergaderingen in het parlement, wat Catalonië de facto onbestuurbaar maakt: Puigdemont heeft de CUP-zetels nodig voor een meerderheid.

Nationale feestdag

Op een moment dat Spanje schudt op zijn grondvesten heeft de Spaanse regering besloten de nationale feestdag grootser aan te pakken dan ooit. De militaire parade is uitgebreider; ook de politie loopt nu mee. De tribunes hebben meer plaatsen dan voorheen. En er is gekozen voor een opvallende slogan: 'Trots Spanjaard te zijn'.

12 oktober, de dag van de ontdekking van Amerika, was altijd een wat bezoedelde feestdag. De verovering van Amerika ging immers gepaard met veel moord en roverij. De Dag van de Spaansheid, zoals hij officieel heet, werd door de Spanjaarden dus een beetje halfhartig gevierd. Dat kwam ook doordat aan nationalisme nog altijd de smaak van de dictatuur van Franco zat.

Maar nu schudt het ministerie van Defensie, die de dag organiseert, alle schaamte van zich af. 'Op 12 oktober moet je je trots voelen: op onze toekomst, op onze solidariteit, onze tradities, en onze verdediging', luidt de boodschap in een spotje. In beeld een Spaanse familie aan de lunch en straaljagers die de Spaanse vlag in de lucht schilderen met hun uitlaatgassen.

De tijd lijkt rijp voor dergelijk nationalisme. Afgelopen weekend trokken honderdduizenden mensen met Spaanse vlaggen door Barcelona en Madrid. In Madrid wordt het Spaanse rood-geel-rood ineens over de balkons gedrapeerd. Het is niet meer taboe om trots te zijn op Spanje.

Dat betekent niet dat elke Spanjaard zich vandaag juichend naar het defilé zal begeven. Veel Spanjaarden zijn helemaal niet zo trots op hun regering, en op de autoritaire wijze waarop ze de Catalaanse crisis aanpakt. Voor Catalanen die zich willen afscheiden is de leuze 'Trots Spanjaard te zijn' al helemaal een gotspe.

Alles wat u moet weten over de Catalaanse drang naar onafhankelijkheid

Op school wordt de hang naar onafhankelijkheid met de paplepel ingegotenEen reportage van onze correspondent in Spanje (+).

Het vuur van de Catalaanse onafhankelijkheid brandt pas sinds enkele jaren. Wat heeft het zo doen oplaaien? (+)

Het referendum splijt vriendschappen en zelfs families. Ben je voor Catalonië, dan ben je tegen Spanje. Zo botsen ook Rosa en Joan met elkaar (+).