Een man in een shirt met de Russische president Vladimir Poetin staat voor de ingang van de rechtszaal in Podgorica, op de eerste dag van het proces.
Een man in een shirt met de Russische president Vladimir Poetin staat voor de ingang van de rechtszaal in Podgorica, op de eerste dag van het proces. © AP

In megaproces rond mislukte coup Montenegro spreekt men hardop van Russisch-Servisch complot

'Coup of niet, dat Rusland invloed probeert te krijgen in de Balkan is een feit'

In Montenegro is het monsterproces begonnen tegen een groep samenzweerders die vorig jaar een coup in het Balkanstaatje zou hebben beraamd. De verdenkingen gaan uit naar het Kremlin, dat de pro-westerse koers van het jongste Navo-lid laakt. Westerse autoriteiten houden serieus rekening met het bestaan een Russisch-Servisch complot.

De Montenegrijnen spreken van 'het proces van de eeuw'. Veertien mensen staan terecht voor betrokkenheid bij de vermeende couppoging, onder wie negen Serviërs en twee spionnen van de Russische inlichtingendienst GROe. Ook twee oppositieleiders staan terecht in wat zij 'een politiek proces' noemen.

De aanklacht leest als een filmscenario. Het gezelschap was volgens de aanklager van plan om tijdens de verkiezingen van vorig jaar oktober het parlement te bezetten, de premier te liquideren en een pro-Russische regering te installeren. Het plot werd daags voor de verkiezingen verijdeld, toen een van de samenzweerders zich aangaf bij de politie.

Het lijdt zeer weinig twijfel dat de Russen hierachter zitten

Boris Johnson, de Britse minister van Buitenlandse Zaken

Geopolitieke waarde

'Het lijdt zeer weinig twijfel dat de Russen hierachter zitten', liet Boris Johnson, de Britse minister van Buitenlandse Zaken, zich in een interview ontvallen. Naar verluidt besprak Johnson de zaak met zijn Amerikaanse collega Rex Tillerson tijdens hun eerste ontmoeting.

Normaal zou een land als Montenegro - een voormalig Joegoslavische deelrepubliek met 600 duizend inwoners - geen gespreksstof zijn voor ministers, maar sinds juni is het land Navo-lid. Dus strekt het Navo-blok zich nu zonder onderbreking langs het noordelijk deel van de Middellandse Zee, van Portugal tot Syrië. Als militaire macht is Montenegro weliswaar verwaarloosbaar; geopolitiek is zijn toetreding van grote waarde voor het westerse bondgenootschap, zeggen analisten.

Met een coup zou Rusland de Navo-toetreding hebben willen voorkomen, is de overtuiging van de aanklager. De twee spionnen, die bij verstek worden berecht, zouden huurlingen hebben geworven in Servië en die hebben voorzien van geld om wapens te kopen. Het Kremlin ontkent in alle toonaarden.

'Strategisch verlies'

De Russen investeren veel geld en middelen om de regio te destabiliseren, vooral in Servië, Montenegro en delen van Bosnië

Zlatko Vujovic, politiek analist

'Rusland ziet het Navo-lidmaatschap van Montenegro als een strategisch en symbolisch verlies', zegt Jelena Dzankic, onderzoeker aan het European University Institute in Florence. Moskou en het Westen wedijveren om invloed in de Balkan, waarbij de culturele verwantschap met Rusland het voorlopig aflegt tegen het vooruitzicht van West-Europese welvaart. Voormalig communistische landen als Kroatië en Slovenië zijn lid van de EU, en zelfs Servië, trouwe bondgenoot van de Russen, zit in de wachtkamer van Brussel.

Coup of niet, dat Rusland invloed probeert te krijgen in de Balkan is een feit, zegt politiek analist Zlatko Vujovic van de Montenegrijnse denktank CeMI. 'De Russen investeren veel geld en middelen om de regio te destabiliseren, vooral in Servië, Montenegro en delen van Bosnië. Chaos is de enige manier waarop ze een regime change kunnen bewerkstelligen.' Volgens Vujovic maakt het Kremlin gebruik van Servische politieke en culturele organisaties, waarin het een grote vinger in de pap heeft.

Lang niet alle Montenegrijnen zijn blij met de toetreding. Het Navo-lidmaatschap is een binnenlandse breuk die loopt langs de lijn van prowesterse regering en op Servië georiënteerde oppositie. Die verdeeldheid gaat jaren terug. Dzankic wijst op het onafhankelijkheidsreferendum in 2006, toen 45 procent tegen de afscheiding van de grote Servische broer stemde. Ook de Navo-bombardementen op Montenegro tijdens de Kosovo-oorlog is een deel van Montenegrijnen niet vergeten.

Die verdeeldheid speelt Rusland in de kaart. Kijk naar Oekraïne, zegt Vujovic. 'Dat land kan onmogelijk bij de Navo, want het heeft geen volledige zeggenschap over zijn grondgebied. Rusland hoeft maar een klein deel te controleren om westerse toenadering te dwarsbomen.' Toch gelooft Dzankic niet dat het Westen met Montenegro een doos van Pandora heeft geopend. 'Er volgen vast nog een paar kleine protesten, maar die zullen plaatsmaken voor dringender politieke en economische zorgen.'