Jean-Claude Juncker.
Jean-Claude Juncker. © EPA

In elke lidstaat de euro en één EU-president, dat stelt Juncker voor tijdens zijn 'Troonrede'

Alle EU-landen moeten de euro invoeren en lid worden van de Schengenzone. Voorzitter Juncker van de Europese Commissie deed vanochtend deze oproep, hij acht de tijd rijp voor verdere Europese eenwording. Voor de toekomst wil hij één Europese president die zowel de Commissie als de EU-toppen met de regeringsleiders voorzit.

In zijn jaarlijkse Staat van de Unie-speech (de 'Europese Troonrede') in het Europees Parlement benadrukte Juncker dat de EU er veel beter staat dan in 2016, toen ze 'bont en blauw' in de hoek lag door het Brexit-referendum, de groeiende aanhang van populistische partijen in Frankrijk, Nederland en Oostenrijk en de verkiezing van Trump in de VS. De Commissievoorzitter riep op nu door te pakken ('de kans ligt daar niet voor altijd') en 'de wind in de zeilen te vangen'. Hij kreeg steun en applaus van de grote partijen (christen- en sociaaldemocraten, liberalen) in het parlement.

Momenteel hebben 19 van de 28 EU-landen de euro. Officieel zijn alle lidstaten verplicht de euro in te voeren, alleen Groot-Brittannië en Denemarken hebben een uitzondering bedongen. In de praktijk wordt echter geen druk op de niet-eurolanden uitgevoerd. Volgens Juncker moet de monetaire tweedeling in de EU worden opgeheven. Landen als Zweden en Polen voldoen al aan de eisen voor de euro maar de regeringen voelen niets voor de munt.

Om de niet-eurolanden te overtuigen, wil Juncker het bestuur van de eurozone veranderen. De Commissaris voor Economische en Financiële Zaken zou tegelijk de Eurogroep moeten voorzitten. Deze nieuwe EU-minister van Financiën krijgt een eigen begroting binnen het EU-budget, mogelijk aangevuld met geld uit het Europees noodfonds dat een Europees Monetair Fonds moet worden. Voor lidstaten die zwaar hervormen (om aan de euro-eisen te voldoen) komt er een aparte subsidie.

De lidstaten staan tot nog toe afhoudend tegenover het fuseren van de Eurogroepvoorzitter (nu Dijsselbloem) en de betrokken Commissaris uit vrees voor machtsverlies. De regeringsleiders zullen evenmin veel sympathie hebben voor Junckers voorstel voor één EU-president die zowel de Commissie als de EU-toppen voorzit (moment de Pool Tusk). Volgens Juncker maakt zo'n integratie de Unie begrijpelijker en slagvaardiger.

Slikken voor Nederland

Europa moet met beide longen ademen, oost en west, anders verstikt ons continent

Juncker

De voltooiing van de Schengenzone (groep landen waartussen geen paspoortcontrole meer bestaat) is voor Nederland slikken. Den Haag verzet zich al jaren (op de achtergrond gesteund door Duitsland en Frankrijk) tegen het Schengenlidmaatschap voor Roemenië en Bulgarije, landen die te corrupt zouden zijn. Daarnaast zouden ook Ierland, Cyprus en Kroatië zich klaar moeten maken voor de Schengenzone.

Juncker waarschuwde dat de tweedeling in Europa (vooral tussen de Oost- en West-Europese landen) aangepakt moet worden. 'Europa moet met beide longen ademen, oost en west, anders verstikt ons continent.' Hij pleitte voor gelijk loon voor gelijk werk voor Polen en Roemenen die in het westen werken. Hij beloofde maatregelen tegen fabrikanten die slechtere producten in het oosten afzetten. 'Er zijn geen tweederangsburgers in Europa.'

'Rechtsstaat is een plicht'

Tegelijk maande hij Polen en Hongarije de rechtsstaat te respecten. 'De rechtsstaat is geen optie in de EU, het is een plicht.'

Juncker kwam verder met een serie voorstellen die eerder via de Volkskrant uitlekten. Zo wil hij dat Servië en Montenegro toetreden tot de EU, de onderhandelingen met beide landen zijn al een paar jaar gaande maar de vaart is eruit. Juncker zei dat Turkije voorlopig geen enkele kans maakt op het EU-lidmaatschap maar gooide de deur niet dicht. 'We steken de hand uit naar alle democratisch gezinden in Turkije.'

De EU-landen moeten meer kans geven aan (legale) economische migranten en de meer vluchtelingen opvangen

Om de EU te beschermen tegen nieuwe migratiecrisis, kondigde Juncker plannen aan om illegale migranten (geen kans op verblijfspapieren) sneller terug te sturen. De Commissie wil dat de lidstaten deze migranten vastzetten in afwachting van hun terugkeer. De EU-landen moeten meer kans geven aan (legale) economische migranten en de meer vluchtelingen opvangen.

Juncker pleitte voor een actieve handelspolitiek van de EU, temeer daar de VS zich onder Trump afkeert van handelsverdragen. Juncker stelde dat de EU scherp zal kijken of de handelspartners de Europese standaarden en waarden respect. 'We zijn geen naïeve vrijhandelaars.' Hij wil lidstaten de kans geven buitenlandse overnames van belangrijke bedrijven (havens, energieproducenten) te boycotten uit nationaal belang.

Lees meer over de 'troonrede' van Juncker

Nu het eindelijk weer goed gaat, wil EU-voorzitter Juncker meer Europa. 'Deze kans ligt mogelijk niet lang op tafel', schrijft Juncker. Lees hier de analyse van Marc Peeperkorn.

Junckers roep om 'meer Europa blijkt in praktijk vooral 'meer Juncker'. De ambitieuze Luxemburger slaat toe voordat een herkozen Merkel en een beproefde Macron die Europese agenda naar zich toetrekken, schrijft Hans Wansink in het Volkskrantcommentaar.

Volgens Europawatcher Dirk-Jan van Baar is 'het gestuntel van de Britten is de beste reclame voor de Europese Unie.' Lees meer in ons opinieblog.