Hoe staan we ervoor, een week nadat Trump 'Parijs' opzegde?

Zes vragen

Een week geleden trok president Trump zich met veel bombarie terug uit het akkoord van Parijs. Hoe staan we ervoor nu het stof neerdaalt?

De VS zijn uit 'Parijs' gestapt, toch?
Dat ligt eraan hoe je het bekijkt. Trump heeft het aangekondigd, maar hij heeft ook gezegd dat hij wil 'heronderhandelen' om tot een betere deal te komen. Hoe en wat blijft een week later nog volstrekt onduidelijk. Er valt weinig te onderhandelen: zowel de Amerikaanse doelstellingen voor het terugdringen van broeikasgassen als de bijdrage van de VS aan het VN-klimaatfonds kunnen door de VS zelf worden aangepast. In die zin was opzeggen van 'Parijs' onnodig. Onduidelijk is bovendien met wie er onderhandeld moet worden; het akkoord is afgesloten door 195 landen, en de belangrijkste daarvan, zoals China en Frankrijk, hebben al gezegd dat heronderhandelen niet aan de orde is.

Niemand weet wat de VS zullen doen: meepraten, zich afzijdig houden of, erger, het proces frustreren

Laten we aannemen dat de VS er toch uitstappen.
Dat kost in elk geval minimaal vier jaar. Trump moet eerst een formele brief naar de VN-klimaatconventie UNFCCC sturen, en dat kan pas op 4 november 2019, drie jaar na het van kracht worden van de verdrag. Tegen die tijd is de campagne voor de Amerikaanse presidentsverkiezingen van 2020 al op stoom, waarin Parijs zeker een rol zal spelen. Na de formele opzegging duurt het nog zeker een jaar voor de uittreding is afgerond, namelijk tot 4 november 2020, één dag na de verkiezingen. En dan hangt alles af van wie die wint.

En in de tussentijd?
Dat is de grote vraag. Zo lang de VS niet uit 'Parijs' zijn, zitten ze erin. En kunnen ze meedoen met alle interne onderhandelingen, zoals Groot-Brittannië tot Brexit in de EU. Zo kunnen de VS komend jaar meeonderhandelen over de wijze waarop de klimaatplannen van landen moeten worden vergeleken en gewaardeerd, en daarna aangescherpt. Niemand weet echter wat de VS zullen doen: meepraten, zich afzijdig houden of, erger, het proces frustreren.

Wordt het Amerikaanse klimaatplan uitgekleed?
Op federaal niveau zeker, al zal het opdoeken van de plannen voor het terugdringen van CO2-uitstoot (met name het Clean Power Plan voor kolencentrales) volgens klimaatexperts jaren kosten, mede vanwege te verwachten rechtszaken. De door president Obama begonnen aanpak van methaanemissies is makkelijker te schrappen. En het vrijgeven van federaal land voor mijnbouw kan 3,4 miljard ton extra CO2 in de lucht brengen, evenveel als een jaar lang 700 miljoen auto's laten rondrijden.

De rest van de VS zal gewoon doorgaan met klimaatbeleid. Een coalitie van 14 staten (waaronder New York en Californië), 200 steden en vele bedrijven, samen 40 procent van de economie, zet de Parijse afspraken door. Californië sloot al een deal over schone technologie met China. In Hawaii werd woensdag de eerste 'Parijse wet' getekend. En de Amerikaanse luchtvaart wil zich houden aan een mondiaal plan om de uitstoot van vliegtuigen te reduceren.

Volgens door persbureau AP geciteerde klimaatexperts zullen de VS ondanks Trumps breuk met 'Parijs' in 2025 circa 19 procent minder broeikasgassen uitstoten dan in 2005, geholpen door het feit dat duurzame energie steeds goedkoper wordt. Dat is niet veel minder dan de 25 tot 28 procent die Obama in Parijs beloofde. Daar komt bij dat andere landen hebben aangekondigd hun eigen inspanningen te zullen opvoeren, zoals Frankrijk gisteren nog.

Trumps terugtrekking kan ook tot meer opzeggers leiden en het hele klimaatproces ondergraven. En de man kan natuurlijk ook nog een tweede termijn binnenslepen

Maar veel geld zullen de VS niet meer geven.
Daar ziet het wel naar uit. Het VN-klimaatfonds moet vanaf 2020 100 miljard per jaar krijgen om arme landen weerbaar te maken tegen klimaatverandering en hun economie te verduurzamen. Obama zegde 3 miljard dollar toe, waarvan 1 miljard is betaald. De resterende 2 miljard heeft Trump geschrapt. Maar naast overheden moeten ook bedrijven bijdragen. Het lijkt dus niet uitgesloten dat de Amerikaanse terugtrekking ten dele kan worden opgevangen.  

Dus het kan allemaal ook meevallen?
In het gunstigste scenario wel. Dan zou, als de VS een dag na de verkiezingen van 2020 inderdaad uit Parijs stappen, de nieuwgekozen president op de dag van zijn inauguratie, 20 januari 2021, zelfs weer kunnen toetreden. Niets in het verdrag verbiedt dit, volgens door The Washington Post aangehaalde juristen, en herintreding kan in 30 dagen gepiept zijn. Maar Trumps terugtrekking kan ook tot meer opzeggers leiden en het hele klimaatproces ondergraven. En de man kan natuurlijk ook nog een tweede termijn binnenslepen.

Lees ook

Het onwaarschijnlijke lijkt te gaan gebeuren: China (!) als beschermheilige van het klimaat (+)

China krijgt een hapklare brok soft power op een presenteerblaadje aangereikt. Het land dat te boek stond als grootste vervuiler, is plots de beschermheilige van het klimaat. Nu president Donald Trump de wereld laat vallen, ziet Peking kansen om de eigen visie te pluggen. En daar is China al zeker tien jaar op uit.

Terwijl Witte Huis vecht over klimaataanpak, grijpen China en Europa elkaars hand (+)

President Trump maakt vanavond om 21.00 bekend of de VS zich terugtrekken uit het klimaatverdrag van Parijs. Terwijl in Amerika het getouwtrek om het klimaatakkoord zijn ontknoping nadert, besluiten Europa en China tot hechtere samenwerking. Het Amerikaanse vacuüm wordt al gevuld voor het is ontstaan.

Het is geen ramp dat VS uit klimaatakkoord stappen (+)

Dat Trump de Verenigde Staten terugtrekt uit het klimaatakkoord van Parijs, hoeft geen ramp te zijn, betoogt journalist Marco Visscher. 'Als hij zich werkelijk pragmatisch opstelt en economische groei najaagt, zal hij juist ruimte moeten maken voor technische doorbraken op het gebied van schonere energie.'