De Franse president Emmanuel Macron.
De Franse president Emmanuel Macron. © REUTERS

Hoe Macron zich steeds meer positioneert als president van de rijken

De Franse president wil grote vermogens niet langer belasten

Met zijn plan de vermogensbelasting niet meer toe te passen op zaken als renpaarden en Maserati's hoopt de Franse president rechtse sympathie te wekken. Of schiet hij zich in de voet met dit 'cadeautje voor de rijken'?

'U maakt me niet bang met uw T-shirt, de beste manier om een kostuum te kunnen betalen is te werken.'

Emmanuel Macron, mei 2016

Links weet het zeker: Emmanuel Macron is een 'president van de rijken' die belasting op grote vermogens wil afschaffen, terwijl hij een diepe minachting voor de gewone Fransman koestert. Dit imago kan de liberale hervormingspolitiek van de Franse president in gevaar brengen. Volgens een recente peiling vindt 70 procent van de Fransen dat Macron 'de gevraagde offers niet eerlijk over de burgers verdeelt'.

Woensdag bezocht Macron een ijzergieterij in de Corrèze die moeite heeft om personeel te vinden. Buiten raakten 150 demonstrerende medewerkers van GM&S, een met sluiting bedreigde toeleverancier voor de auto-industrie, slaags met de ordetroepen. Binnen zei Macron: 'Er zijn er bij die beter hier werk kunnen zoeken, in plaats van rotzooi te trappen.'

Zijn woorden werden opgepikt door nieuwszender BFMTV. De oppositie beschuldigde Macron meteen van arrogantie en sociale minachting, een verwijt dat hij vaker heeft gekregen. Als minister van Economische Zaken omschreef hij de werkneemsters van een abattoir als 'analfabeten'.

Nadat hij bij een werkbezoek op indringende wijze was toegesproken door twee informeel geklede stakers, zei hij: 'U maakt me niet bang met uw T-shirt, de beste manier om een kostuum te kunnen betalen is te werken.' Eenmaal president omschreef hij een station als een locatie 'waar je mensen tegenkomt die geslaagd zijn en anderen die niets zijn'. Bij de omstreden hervorming van de Arbeidswet zei hij niet te wijken voor 'luilakken, cynici en extremen'.

Ex-zakenbankier

De radicaal-linkse afgevaardigde Eric Coquerel sprak van 'de laatdunkendheid' van een 'president die geboren is met een gouden lepel in de mond', de briljante golden boy, afgestudeerd aan de eliteschool ENA, ex-zakenbankier bij De Rothschild. Olivier Faure, voorzitter van de socialistische fractie in de Assemblée Nationale, contrasteerde de uitlatingen van Macron met diens voornemen de belasting op vermogens boven de 1,3 miljoen euro af te schaffen.

Macron wil deze Impôt sur la Fortune (ISF) afschaffen, behalve voor vermogen dat in onroerend is gestoken. Hiermee wil hij bereiken dat rijke Fransen het land niet langer ontvluchten. In een interview met de linkse krant Libération probeerde premier Edouard Philippe de ratio achter het plan uit te leggen: 'In vijftien jaar hebben we 10 duizend mensen laten vertrekken naar het buitenland, die ongeveer 35 miljard aan kapitaal vertegenwoordigen. En als ze zijn vertrokken, betalen ze ook geen inkomstenbelasting meer.'

De ISF kost meer dan ze oplevert, aldus Philippe. Linkse critici betwijfelen dat. Niemand weet zeker of de rijke Fransen vanwege de ISF naar Londen, Gstaad of Monaco vertrekken. Bovendien is het maar de vraag of ze hun vermogen straks investeren in economische activiteiten, zoals de regering wil. Misschien gaan ze nog meer rentenieren.

Belangrijker lijkt de symboliek en het principe van rechtvaardigheid. Luxejachten, Ferrari's en Maserati's, renpaarden en doeken van oude meesters - straks zijn ze onbelast. Een 'cadeau aan de rijken' dat de staat jaarlijks 4 miljard euro kost, terwijl de gewone Fransman wordt geconfronteerd met bezuinigingen en de flexibilisering van de arbeidsmarkt. Macrons partij, La République En Marche, probeert nu de schade te beperken. Zij werkt aan een voorstel om 'ostentatieve' luxegoederen als jachten en dikke auto's extra te belasten. Premier Philippe heeft gezegd hiervoor open te staan.

Het verwijt een 'president van de rijken' te zijn is gevaarlijk voor Macron. Nicolas Sarkozy vierde in 2007 zijn verkiezingsoverwinning in het dure restaurant Fouquet's, te midden van zijn miljonairsvrienden. Daarna hield hij vakantie op het jacht van industrieel en miljardair Vincent Bolloré. Toen hij de belastingen voor de hoogste inkomens verlaagde, stond hij te boek als 'de president van de rijken', wat bijdroeg aan zijn nederlaag in 2012.

Populariteit gedaald

Macron deed zijn uitspraken over rotzooi trappende werknemers in een privégesprek, maar ze passen in de strategie van de president. Volgens een minister, anoniem geciteerd in Le Monde, beschouwt hij de centrum-rechtse Republikeinen als zijn belangrijkste electorale concurrent, nu de socialisten zijn uitgeschakeld. Onder een nieuwe leider kunnen de Republikeinen terugkeren. Daarom moet hun de wind uit de zeilen worden genomen. 'Macron richt zich tot een rechts dat vindt dat er inderdaad luilakken zijn, en bonden die de boel opzwepen', zei commentator Christophe Barbier op BFMTV.

Deze politieke kansberekening kan zich ook tegen Macron keren. Uit een peiling bleek dat 57 procent van de Fransen tegen de afschaffing van de vermogensbelasting is. De populariteit van de president is flink gedaald. In juni had 57 procent van de Fransen vertrouwen in Macron, nu nog 39 procent, volgens de politieke barometer van Le Figaro. Macron zal zich niet van de wijs laten brengen door zulke peilingen. Hij gokt erop dat zijn hervormingen hun vruchten zullen afwerpen tegen de tijd dat hij herkozen moet worden.

Maar het macronisme heeft een grens, stelde de filosoof Marcel Gauchet in het tijdschrift Le Débat: 'Hij spreekt tot het deel van Frankrijk waarmee het goed gaat en heeft het andere deel niet veel te zeggen.' Als hij gezien wordt als 'de president van de rijken' zullen de banden met dat 'andere' Frankrijk worden doorgesneden, met alle politieke risico's van dien.

Dit schreven we eerder over het 'nieuwe Frankrijk'

Het was misschien wel de reden dat hij werd verkozen: Macron zorgde voor nieuw elan in de Franse politiek door grootse hervormingen te beloven. Zo is hij bezig met een voor Frankrijk ongekende hervorming van de arbeidswet. Een symbolische breuk met de verstarde Franse politiek, én een oorlogsverklaring aan de Franse arbeiders (+).

Die gingen dan ook massaal de straat op. Maar wel een stuk minder massaal dan bij eerdere bezuinigingen. Juist nu het sociaal stelsel grondig wordt hervormd, is de Franse arbeidersbeweging zwakker dan ooit (+).

Macrons nieuwe belastingmaatregel past in een internationale trend, waarin landen hun superrijksten niet weg willen jagen met hoge belastingtarieven. Eerder kondigde zijn aartsvijand Trump een soortgelijke maatregel aan.