Een man laat tijdens een protestbijeenkomst van nee-stemmers in Rome duidelijk blijken wat hij komende zondag bij het referendum zal stemmen.
Een man laat tijdens een protestbijeenkomst van nee-stemmers in Rome duidelijk blijken wat hij komende zondag bij het referendum zal stemmen. © REUTERS

Hoe Italiaanse media op slinkse wijze het peilingverbod omzeilen

Referendum Italië

Ze knallen inmiddels avond na avond de Italiaanse huiskamers binnen: rampscenario's over de economische gevolgen van een nee-stem, afgewisseld met politieke doemscenario's die volgen wanneer het volk ja stemt.

Aanstaande zondag stemt Italië over een serie belangrijke Grondwetswijzigingen en dus gaat het in Italiaanse kranten en talkshows nergens anders meer over. Er is alleen een probleem: niemand weet wat de kiezer eigenlijk denkt. In de laatste vijftien dagen voor een stembusgang is het in Italië verboden peilingen te publiceren.

Het 'peilingverbod' stamt uit een tijd waarin het gros van de Italiaanse kranten en televisiezenders in handen waren van politici (lees: Silvio Berlusconi). Een verbod, zo was het idee van de toenmalige linkse regering, moest voorkomen dat zwevende kiezers te veel naar rechts werden gestuurd.

'Het verbod betreft het publiceren van peilingen in het openbaar, niet het uitvoeren ervan', zegt peilingonderzoeker Jonas Dræge van het European Institute in Florence. Dat betekent dat de peilingbureaus allemaal door mogen gaan met hun onderzoeken, maar dat kranten, websites en tv-programma's een boete tot 250 duizend euro riskeren bij het publiceren ervan.

Peilingverbod vlak voor verkiezingen?

Zondag stemmen de Italianen over een aantal belangrijke Grondwetswijzigingen. In de media gaat het nergens anders over, maar peilingen zijn niet meer toegestaan vijftien dagen voor de verkiezingsdag. Wat is het effect van een verbod op peilingen (+) in aanloop naar verkiezingen?

Maar in een land waar alleen de eet- en kledingregels echt worden nageleefd, heeft het woord 'verbod' over het algemeen een andere betekenis dan in bijvoorbeeld Noord-Europa. Regels worden in Italië eerder als aanwijzing geïnterpreteerd dan als een in steen geschreven gebod - zoals een rood verkeerslicht in het Italiaanse verkeer niet zozeer een rijverbod aangeeft, als wel de aanstaande aanwezigheid van mogelijke tegenliggers.

Hetzelfde geldt voor het peilingverbod. Zo verschenen in de peilingvrije vijftien dagen voor de burgemeestersverkiezingen eerder dit jaar opeens berichten over races op circuits in Rome en Milaan (opvallend verlies voor Renzault, naar premier Renzi). Over het aantal verkochte auto's in Turijn (48.500 van de Mercedes M5S-klasse, naar de Vijfsterrenbeweging), maar ook over paardenraces in het hippodroom van Napels. Zo kwam het paard Magistry twee dagen voor de verkiezingen op 41 seconden binnen, Letteriénne op 22 seconden en Vaillant op 18 seconden. De belangrijkste kandidaten waren op dat moment Luigi De Magistris, Gianni Lettieri en Valeria Valente.

Vaticaanstad

In tegenstelling tot Italië gelden er in Vaticaanstad gelukkig andere wetten

youtrend.it

Ook bij dit referendum zijn er websites die de 'electorale black-out' weten te omzeilen via mazen in de wet. Zo schrijft youtrend.it dat er naast het constitutionele referendum aanstaande zondag nóg een belangrijke verkiezing plaatsvindt: het Oecumenische Concilie van Florence over de wijziging van een aantal Grondwetsartikelen van het Vaticaan.

'In tegenstelling tot Italië, waar peilingen verboden zijn vlak voor de verkiezingen, gelden er in Vaticaanstad gelukkig andere wetten', schrijft de site deze week. En uit die laatste peilingen blijkt dat San NOrberto momenteel de steun heeft van 52 kardinalen en 3 parochies, terwijl San SÌmplicio achterblijft met 47 kardinalen en 7 parochies, 'waarbij tien parochies hetzelfde stemrecht hebben als een kardinaal.' Overigens zweeft nog een kleine dertig procent van de kardinalen en zijn ook de stemmen van in het buitenland wonende geestelijken niet meegeteld.

Youtrend.it is een verder serieuze website gericht op het analyseren van politieke peilingen. De man achter de site, Lorenzo Pregliasco, runt ook het peilingbureau Quorum. Tegen Italiaanse kranten zei hij dat er een enorme boete staat op het publiceren van echte peilingen, 'dus verklaar ik bij dezen officieel dat de kardinaalverkiezing niets te maken heeft met het echte referendum. Maar wie het begrijpt, begrijpt het.'