Een vrouw loopt door een straat in Hoi An, Vietnam, die door tyfoon Damrey overstroomde, 8 november 2017. © ANP

Helaas, de 'pauze' in de klimaatopwarming lijkt dit jaar toch echt ten einde

Maar: CO2-toename in de dampkring verloopt minder dramatisch dan verwacht

Een tegenvaller voor het klimaat. De 'hiaat', een omstreden periode waarin de opwarming van de wereld zo goed als stilviel, lijkt ten einde. Na de onevenredig warme El Niño-jaren 2015 en 2016 valt de wereldtemperatuur dit jaar niet terug naar een lager niveau: het heeft er alles van weg dat 2017 net zo warm wordt als het jaar 2015. Dat zou betekenen dat de 'luwte' van ongeveer 2000 tot 2012 gewoon een statistische oneffenheid was, of werd veroorzaakt door een tijdelijke hobbel in het klimaatsysteem.

Na een periode van snelle opwarming vanaf ongeveer 1975, leek de wereldtemperatuur na het hete El Niño-jaar 1998 opeens jaren langzamer te stijgen, met maar 0,04 graden in plaats van 0,26 graden per decennium. Dat leidde tot verwoede speculaties: zouden broeikasgassen soms minder hard duwen tegen het klimaat dan verwacht? Het VN-panel voor klimaatonderzoek het IPCC rekende in 2014 zelfs uit wat er zou gebeuren als de opwarming van de aarde écht in een lagere versnelling staat: bij onverminderde uitstoot van broeikasgassen zou de aarde in 2050 maar zo'n 2,3 graden opwarmen, in plaats van de verwachte 3,2.

De WMO schat in dat de wereldtemperatuur dit jaar uitkomt op 1,1 graden warmer dan in het pre-industriële tijdperk

Maar de voortekenen zijn ongunstig. De Wereld Meteorologische Organisatie WMO schat in dat de wereldtemperatuur dit jaar uitkomt op 1,1 graden warmer dan in het pre-industriële tijdperk. Dat is weliswaar iets koeler dan vorig jaar, maar zit wél aan de bovenkant van wat er volgens het scenario van de 'trage opwarming' nog mogelijk is. 'Het wordt gewoon zeer gestaag warmer', zegt klimaatonderzoeker Geert Jan van Oldenborgh van het KNMI, die sowieso nooit geloofde in de pauze.

Veel experts gaan ervan uit dat er in de jaren 2000-2012 warmte in zee is verdwenen. De door de groeiende hoeveelheid broeikasgassen vastgehouden warmte moest ergens heen. Maar erg op hun gemak is men niet: computermodellen die de opwarming van de aarde nabootsen, zagen de vertraging niet aankomen. Wellicht omdat de aerosolen (kleine stofdeeltjes in de lucht) niet goed in de modellen versleuteld zitten, opperen velen. 'Al het bewijs wijst erop dat de overschatte opwarming komt door een combinatie van interne variabiliteit en foutjes in die externe factoren', mailt de Canadese klimaatmodelleur John Fyfe desgevraagd.

Op zijn populaire blog Wattsupwiththat houdt de klimaatsceptische weerman Anthony Watts voet bij stuk: de warmte in 2017 is nog een nawee van de El Niño die we net achter de rug hebben. 'Het lijkt erop dat alle effecten van die gebeurtenis nu verwijderd zijn uit de temperatuurreeks. We kunnen snel een terugkeer van 'de pauze' verwachten', aldus Watts. Onzin, stelt Van Oldenborgh: 'De effecten van die El Niño waren in 2016. De opwarming van de eerste maanden van 2017 kun je er niet aan toeschrijven.'

2017 was een jaar vol extremen: orkaanoverlast, hittegolven en heftige moessons

2017 was een jaar vol extremen: orkaanoverlast in de Cariben en de VS; hittegolven in onder meer het Middellandse Zeegebied en Australië; heftige moessons in India, Bangladesh en Nepal. Sommige van die gebeurtenissen hebben wél, andere níét aantoonbaar een extra duw gekregen door  klimaatverandering, vertelt Van Oldenborgh. Met name voor de hittegolven in het Middellandse Zeegebied is de invloed van het klimaat duidelijk, zegt hij. 'Het signaal van de opwarming is zo sterk dat wat gevoelsmatig aanvoelt als extreem, dat statistisch gezien al niet meer is.'

In Nederland verwacht het KNMI dat 2017 'ergens tussen plaats vijf en tien' zal komen in de lijst van warmste jaren. Naar verwachting 10,8 graden is het dit jaar dan gemiddeld geweest in ons land - we hebben uiteraard nog wel anderhalve maand te gaan. Het warmste jaar ooit gemeten in ons land is 2014: het werd in De Bilt toen gemiddeld 11,7 graden.

In Nederland verwacht het KNMI dat 2017 'ergens tussen plaats vijf en tien' zal komen in de lijst van warmste jaren. Naar verwachting 10,8 graden is het dit jaar dan gemiddeld geweest in ons land - er moet uiteraard nog wel anderhalve maand volgen. Het warmste jaar ooit gemeten in ons land is 2014: het werd in De Bilt toen gemiddeld 11,7 graden.

Lichtpuntje, signaleert Van Oldenborgh, is wel dat de CO2-toename in de dampkring wat minder dramatisch verloopt dan verwacht, vermoedelijk overigens deels doordat in koele noordelijke streken de boomgroei noordwaarts oprukt, een proces waarbij CO2 wordt omgezet in hout. 'De laatste drie jaar zijn de CO2-emissies constant gebleven, ondanks de economische groei', zegt Van Oldenborgh. 'Ik zie dat als de eerste tekenen van een ombuiging.'